مرگ والدین علی چری در بیروت؛ فرانسه به دنبال عدالت برای یک هنرمند

سایهٔ شوم جنگ بر آشیانهٔ هنر

خبر تلخ و تکان‌دهندهٔ گشایش تحقیقات قضایی توسط واحد جرایم جنگی فرانسه در خصوص بمباران نوامبر ۲۰۲۴ بیروت، بار دیگر خاطرهٔ تلخ جنگ را در ذهن‌ها زنده کرد. در این حملهٔ هوایی که ظاهراً توسط ارتش اسرائیل به ساختمانی مسکونی صورت گرفته، هفت غیرنظامی جان خود را از دست دادند؛ در میان قربانیان، والدین هنرمند شناخته‌شدهٔ لبنانی-فرانسوی، علی چری، نیز حضور داشتند. این رویداد، که شش ماه پس از حضور چری در جشنوارهٔ فیلم کن (Cannes) رخ داده، ابعادی فراتر از یک تراژدی خانوادگی پیدا می‌کند و پای جامعهٔ جهانی و قوانین بین‌المللی را به میان می‌کشد. علی چری، که آثارش همواره با نگاهی موشکافانه به مسائل اجتماعی و سیاسی منطقه شناخته شده است، اکنون خود قربانی و شاهدی بر خشونت‌های ویرانگر جنگی است که هنر را نیز بی‌بهره نمی‌گذارد.

این تحقیقات، که از سوی مقامات قضایی فرانسه آغاز شده، نشان از عزم جدی برای روشن شدن ابعاد این فاجعه و پیگیری مسئولیت‌پذیری در قبال جنایات جنگی دارد. تمرکز بر بمباران یک ساختمان مسکونی و کشته شدن غیرنظامیان، سوالات جدی را دربارهٔ رعایت قوانین بشردوستانه و پروتکل‌های جنگی مطرح می‌کند. در دنیایی که استعاره‌های بصری و زبان بدن بازیگران، ابزاری برای روایت داستان‌های انسانی است، شاهد آن هستیم که چگونه واقعیت تلخ جنگ، ناگهان قاب‌بندی‌های سینمایی را در هم می‌شکند و زندگی هنرمندان و خانواده‌هایشان را به صحنهٔ نمایش جنایات جنگی تبدیل می‌کند. این رویداد، تلنگری است بر جامعهٔ جهانی که چگونه هنر، حتی در فاصله‌دارترین نقاط جهان، از آسیب‌های جنگ در امان نخواهد ماند.

درام خانوادگی در دلِ آشوبِ سیاسی

مرگ والدین علی چری، صرفاً یک خبر در میان انبوه اخبار خشونت نیست؛ بلکه یک درام روان‌شناختی عمیق است که ریشه‌های آن در منازعات پیچیدهٔ خاورمیانه و پیامدهای ناگوار آن نهفته است. علی چری، هنرمندی که در آثارش همواره به کاوش در لایه‌های پنهان هویت، تاریخ و خاطره پرداخته، اکنون با فقدانی جبران‌ناپذیر روبرو شده است. این فقدان، نه تنها بر زندگی شخصی او، بلکه بر مسیر خلاقیتش نیز سایه افکنده است. نگاه او به جهان، که پیش از این از دریچهٔ استعاره‌های بصری و فرم‌های هنری منعکس می‌شد، اکنون با تجربهٔ تلخ از دست دادن عزیزان در سایهٔ جنگ، عمق تازه‌ای یافته است.

تحقیقات قضایی فرانسه، در واقع تلاشی است برای بازگرداندن بخشی از عدالت به خانواده‌ای که قربانی خشونت شده است. این اقدام، نشان می‌دهد که جامعهٔ بین‌المللی، حداقل در چارچوب نهادهای حقوقی خود، همچنان به دنبال پاسخی برای پرسش‌های بنیادین دربارهٔ مسئولیت‌پذیری در قبال نقض قوانین جنگی است. در سینمای مؤلف، معمولاً سکوت‌های سنگین میان دیالوگ‌ها، بار معنایی فراوانی را به مخاطب منتقل می‌کنند. در این تراژدی نیز، سکوتِ جای خالی والدین، فریادی است که جهان را به شنیدن فرامی‌خواند؛ فریادی که در کلامِ پیگیری‌های حقوقی، پژواک می‌یابد و تلاش می‌کند تا از فراموشی جلوگیری کند. این درام خانوادگی، که در دلِ آشوبِ سیاسی رخ داده، خود می‌تواند سوژه‌ای برای خلق آثار هنری باشد که عمقِ درد و رنج انسانی را در مواجهه با خشونت، به تصویر می‌کشند.

مسئولیت‌پذیری در قابِ قوانین بین‌المللی

فرآیند تحقیقات قضایی فرانسه، گامی مهم در جهت اجرای عدالت و پیگیری جنایات جنگی محسوب می‌شود. این تحقیقات، با هدف روشن شدن چگونگی وقوع این حادثه و شناسایی عاملان احتمالی، بر اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه تأکید دارد. بمباران یک ساختمان مسکونی و کشته شدن غیرنظامیان، از مصادیق بارز نقض این قوانین است که معمولاً در فستیوال‌های سینمایی، با نگاهی انتقادی مورد بررسی قرار می‌گیرد. اکنون، این وقایع تلخ، از صحنهٔ فیلم‌ها به واقعیت پیوسته و جامعهٔ جهانی را در مقابل مسئولیت‌های خود قرار داده است.

امضای مؤلف در سینمای هنری، معمولاً در شیوهٔ روایت، قاب‌بندی‌ها و استعاره‌های بصری او نمود پیدا می‌کند. در اینجا، امضای قوانین بین‌المللی در تلاش برای ایجاد نظم و عدالت در مواجهه با هرج و مرج جنگ، مشاهده می‌شود. واحد جرایم جنگی فرانسه، با ورود به این پرونده، در واقع تلاش می‌کند تا اطمینان حاصل کند که هیچ جنایتی بدون پاسخ نمی‌ماند و عاملان، حتی اگر در قامت ارتش‌های ملی ظاهر شوند، از پیگرد قانونی در امان نخواهند بود. این رویکرد، یادآور اهمیتِ حیاتیِ نهادهای بین‌المللی و حقوقی در حفظ صلح و امنیت جهانی است؛ صلح و امنیتی که نقض آن، هنر و زندگی را نیز در معرض تهدید قرار می‌دهد.

هنر در مواجهه با واقعیتِ خشونت

حضور علی چری در جشنوارهٔ فیلم کن، پیش از این رویداد تلخ، نشان از جایگاه او در جامعهٔ هنری بین‌المللی داشت. آثار او، که اغلب با بیانی بصری قدرتمند و مضامین عمیق، به مسائل اجتماعی و سیاسی منطقه می‌پردازند، همواره مورد توجه منتقدان و علاقه‌مندان سینمای مؤلف قرار گرفته‌اند. اکنون، این هنرمند، به جای آنکه در جایگاه خالق اثر، به روایت واقعیت بپردازد، خود به بخشی از یک واقعیت تلخ و دردناک تبدیل شده است. این مواجههٔ مستقیم با خشونت، بدون شک بر جهان‌بینی و نگاه او به هنر تأثیرگذار خواهد بود.

این حادثه، بار دیگر نشان می‌دهد که هنر، هرچند در ظاهر ممکن است به دور از دغدغه‌های روزمره و منازعات سیاسی به نظر برسد، اما در بطن جامعه ریشه دارد و از تأثیرات خشونت و جنگ مصون نیست. قاب‌بندی‌های نقاشانه و میزانسن‌های مینی‌مالیستی که در آثار چری شاهد آن هستیم، در تقابل با قابِ ویران‌شدهٔ یک ساختمان مسکونی در بیروت، معنایی تلخ و اندوه‌بار می‌یابند. طنین احساسی پایان‌بندی این تراژدی، هنوز شنیده می‌شود و جامعهٔ هنری و حقوق بشری را به تأمل و اقدام وا می‌دارد. پیگیری این پرونده، نه تنها برای علی چری و خانواده‌اش، بلکه برای تمام کسانی است که به صلح و عدالت باور دارند و هنر را ابزاری برای بیان حقیقت و اعتراض به خشونت می‌دانند.

فراخوانی برای همبستگی و ادای احترام

در چنین شرایطی، جامعهٔ هنری بین‌المللی، با تمام توان خود، در کنار علی چری ایستاده است. حمایت از او، نه تنها ادای احترام به یک هنرمند برجسته، بلکه تأکیدی بر ارزش‌های انسانی و حقوق بنیادین است. این همبستگی، نشان می‌دهد که هنر می‌تواند به عنوان نیرویی برای اتحاد و مقاومت در برابر خشونت عمل کند. واکنش‌ها به این حادثه، گویای آن است که وجدان جهانی، همچنان بیدار است و خواهان برقراری عدالت، حتی در دلِ تاریک‌ترین وقایع است.

این تحقیقات قضایی، امید به برقراری عدالت را زنده نگه می‌دارد و یادآور می‌شود که حتی در شرایطی که جنگ، زندگی‌ها را تباه می‌کند، تلاش برای یافتن حقیقت و مسئولیت‌پذیری، ارزشمندترین گام است. سکوتِ جای خالی والدین، در این میان، رساترین پیام را به گوش جهانیان می‌رساند؛ پیامی که نباید فراموش شود و باید در تاریخ ثبت گردد. این تراژدی، دعوتی است به تأمل عمیق‌تر دربارهٔ پیامدهای جنگ و ضرورتِ تلاشِ بی‌وقفه برای صلح و دستیابی به جهانی عادلانه‌تر، جهانی که در آن، هنر و زندگی، در امنیت و آرامش شکوفا شوند.