قمار بزرگ نتفلیکس با کارلتون کیوز برای نجات جهان رابرت لنگدان

زنگ خطر برای نمادشناسی که تماشاگران فراموشش کردند

فرنچایزهای سینمایی و تلویزیونی تاریخ مصرف دارند؛ مگر آنکه نبوغی در اتاق نویسندگان، خونی تازه به رگ‌هایشان پمپاژ کند. رابرت لنگدان (Robert Langdon)، نمادشناس اتوکشیده هاروارد با آن ساعت میکی‌ماوس نمادینش، زمانی گیشه‌های سراسر جهان را به آتش می‌کشید. سال ۲۰۰۶، اقتباس ران هاوارد (Ron Howard) از کتاب «رمز داوینچی (The Da Vinci Code)» با هنرنمایی تام هنکس (Tom Hanks) بیش از ۸۰۰ میلیون دلار فروخت و به پدیده‌ای فرهنگی بدل شد. اما سقوط آزاد این فرنچایز شتابی باورنکردنی داشت: «فرشتگان و شیاطین (Angels & Demons)» به فروش ۴۸۵ میلیون دلاری رسید و در نهایت «دوزخ (Inferno)» با سقوطی دردناک روی رقم ۲۲۰ میلیون دلار متوقف شد؛ سقوطی که نشان داد فرمول تکراری دویدن در کوچه‌های فلورانس و رم دیگر برای سینماروها جذاب نیست.

تلاش پلتفرم پیکاک (Peacock) در سال ۲۰۲۱ برای انتقال این جهان به صفحه کوچک تلویزیون با سریال «نماد گمشده (The Lost Symbol)» و بازی اشلی زوکرمن (Ashley Zukerman) نیز یک شکست تمام‌عیار بود؛ سریالی کم‌رمق با امتیاز ۴۷ درصد تماشاگران در راتن تومیتوز که پس از یک فصل ۱۰ قسمتی به بایگانی سپرده شد. اشتباه نابخشودنی سازندگان این بود که لنگدان را بدون هیچ وزن دراماتیکی، تنها در دایره‌ای از معماهای شتاب‌زده رها کردند. اکنون اما شرایط به کلی دگرگون شده است. نتفلیکس وارد میدان شده و سکان هدایت این قمار بزرگ را به دست یکی از کارکشته‌ترین شو رانرهای تاریخ تلویزیون سپرده است: کارلتون کیوز (Carlton Cuse).

نبوغ کارلتون کیوز در مهندسی تعلیق تلویزیونی

برای نجات دنیایی که در ورطه کلیشه غرق شده، هیچ انتخابی مطمئن‌تر از شو رانری نیست که همراه دیمون لیندلوف (Damon Lindelof)، مفهوم معمای تلویزیونی مدرن را در سریال «لاست (Lost)» بازتعریف کرد. کارلتون کیوز مرد روزهای سخت تلویزیون است؛ معماری که تسلط خیره‌کننده‌ای بر کلیف‌هنگر انتهای اپیزود دارد و می‌داند چگونه اطلاعات قطره‌چکانی را به محرکی برای جنون مخاطب تبدیل کند. کارنامه او گواهی بر مهارتش در ژانرهای پیوندی است؛ از پرداخت درام روان‌شناختی پیش‌درآمد فیلم روانی یعنی «متل بیتس (Bates Motel)» گرفته تا ساخت اثر خون‌آشامی «کرنش (The Strain)» در همکاری با گیرمو دل تورو، و البته سریال اکشن ژئوپلیتیک «جک رایان (Jack Ryan)» و ماجراجویی فانتزی سه فصلی «لاکی و کلید (Locke & Key)» برای نتفلیکس.

اتاق نویسندگان و قلم شو رانر در پروژه‌ای مثل رابرت لنگدان نقشی حیاتی ایفا می‌کند. کیوز دقیقاً می‌داند که ریتم داستان‌گویی در مدیوم تلویزیون نیازمند تنفس، مکث‌های هوشمندانه و گسترش جهان بصری است. فیلم‌های سینمایی ران هاوارد ناچار بودند برای جا دادن کتاب‌های ۵۰۰ صفحه‌ای در زمانی دو ساعته، تماشاگر را در بمبارانی از نشانه‌ها خفه کنند؛ به طوری که فرصتی برای درک وزن تاریخی و فلسفی هیچ معمایی باقی نمی‌ماند. کیوز به خوبی درک کرده که مخاطب تلویزیون شیفته کشف قدم‌به‌قدم پازل‌ها در طول شب‌های پیاپی است، نه حل معماهای شتاب‌زده با تدوین سریع هالیوودی.

تغییر زمین بازی؛ از فلورانس تا سایه‌های پراگ

این پروژه جدید و فعلاً بدون عنوان نتفلیکس، اقتباسی از رمان جدید و سنت‌شکن دن براون یعنی «راز رازها (The Secret of Secrets)» است. پروژه هم‌اکنون در خیابان‌های سنگ‌فرش‌شده، سرد و رازآلود شهر پراگ مراحل فیلم‌برداری را پشت سر می‌گذارد؛ شهری که پایتخت کیمیاگری و اسرار قرون وسطایی اروپا لقب دارد و اتمسفری کاملاً متفاوت با آفتاب تند ایتالیا ارائه می‌دهد. برخلاف ماجراهای پیشین که تماماً بر بسترهای تاریخی و مذهبی صِرف بنا شده بودند، پیرنگ این بار عمیقاً به مفاهیم نوئتیک (Noetic Sciences)، هوش و خودآگاهی انسان، و مرزهای باریک میان عرفان کهن و فیزیک مدرن چنگ می‌زند.

ورود دوباره شخصیت کاترین سولومون (Katherine Solomon)، دانشمند علوم نوئتیک، به داستان یک گام هوشمندانه از سوی براون و کیوز است. در کتاب «راز رازها»، لنگدان و کاترین نه تنها همکار یکدیگرند، بلکه درگیر یک رابطه عاطفی عمیق و جدی شده‌اند. این چرخش، آرک روایی کاراکتر در طول فصل را دگرگون می‌کند. لنگدان دیگر آن استاد دانشگاه تک‌افتاده‌ای نیست که از روی وظیفه شهروندی بدود؛ جست‌وجوی جنون‌آمیز او برای یافتن کاترین و دست‌نوشته‌های محرمانه‌اش، پای منافع شخصی و ضربان قلب او را به ماجرا باز می‌کند؛ لایه‌ای از آسیب‌پذیری و بار احساسی که تام هنکس در فیلم‌های سینمایی هرگز فرصت ابراز آن را پیدا نکرد.

زوج طلایی اسپکتور و هال؛ خونی تازه در رگ‌های پروفسور

بزرگ‌ترین خطای سریال قبلی، غفلت از کاریزمای درونی استاد هاروارد بود. نتفلیکس این بار با یک کستینگ استادانه ورق را برگردانده است: مورگان اسپکتور (Morgan Spector)، ستاره نام‌آشنای سریال درام تاریخی شبکه HBO یعنی «عصر طلایی (The Gilded Age)»، نقش رابرت لنگدان را ایفا می‌کند و همسر واقعی او، ربکا هال (Rebecca Hall)، در قالب کاترین سولومون جلوی دوربین رفته است. اسپکتور دارای پرستیژ، متانت آرام و آن طنین صدای پرصلابتی است که دقیقاً از یک چهره آکادمیک و متفکر انتظار دارید. وقتی او لب به سخن می‌گشاید و تبارشناسی یک علامت مخفی را توضیح می‌دهد، بیننده مسحور کلماتش می‌شود، نه گیج از هیاهوی صحنه.

حضور ربکا هال، بازیگر و کارگردان کارکشته‌ای که توانایی ایفای نقش‌های پیچیده روان‌شناختی را دارد، شیمی روی پرده را بی‌نهایت ارگانیک می‌سازد. از آنجا که این زوج در دنیای واقعی نیز سال‌هاست کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، درام عاطفی میان لنگدان و سولومون نیازی به ساختگی بودن ندارد. نگاه‌ها، تنش‌ها و وحشت لنگدان برای از دست دادن زنی که ستون فکری اوست، در دل این معماهای تاریک، بُعدی کاملاً واقع‌گرایانه و ملموس به خود می‌گیرد.

جادوی فرمت اپیزودیک در شکستن سد خستگی مخاطب

ادبیات دن براون اساساً برای مدیوم سریال نوشته شده، نه پرده نقره‌ای سینما. هر کسی که صفحه‌ای از کتاب‌های براون را ورق زده باشد می‌داند که فصل‌های او به‌شدت کوتاه، ضربتی و تقریباً همیشه با یک کلیف‌هنگر انتهای اپیزود تمام می‌شوند. فرمت اپیزودیک این امکان شگفت‌انگیز را فراهم می‌کند که آن تکانه‌های روایی پرشتاب بدون افت کیفیت به زبان تصویر ترجمه شوند. در دوران بینج‌واچینگ و خستگی مخاطب از سریال‌های فیلر و کش‌دار، سریالی که بتواند در پایان هر قسمت یک راز نوئتیک جدید رو کند و مخاطب را تشنه اپیزود بعدی نگه دارد، حکم طلا را خواهد داشت.

علاوه بر این، نتفلیکس این پروژه را یک مینی‌سریال بسته تعریف نکرده، بلکه قصد دارد با موفقیت فصل اول، آن را به عنوان یک شو ادامه‌دار در کنداکتور استریم خود مستقر سازد. توسعه جهان داستانی و اسپین‌آف‌ها زمانی میسر می‌شود که پایه اولیه محکم ریخته شود. حضور خالقی چون کارلتون کیوز در کنار نظارت مستقیم خود دن براون، تضمین می‌کند که ریتم داستان‌گویی در مدیوم تلویزیون بدون فدا کردن عمق علمی-فلسفی اثر حفظ شود. لنگدان پس از دو دهه کشمکش میان پرده سینما و قاب‌های ناقص تلویزیون، سرانجام در خانه‌ای آرام گرفته که می‌تواند پتانسیل واقعی این نمادشناس را آزاد کند.