خروجِ خودخواسته؛ وقتی «سلست» از ویترینِ ایکس‌باکس حذف می‌شود

پیوندِ ناگسستنی میان کنشگری و هنرِ دیجیتال

در سپهرِ بازی‌های ویدئویی، گاهی مرز میان «محصولِ تجاری» و «بیانیهٔ سیاسی» چنان باریک می‌شود که دیگر نمی‌توان آن‌ها را از هم بازشناخت. حذفِ خودخواستهٔ «سلست (Celeste)» و «تاورفال (TowerFall)» از فروشگاه ایکس‌باکس (Xbox)، فراتر از یک تغییرِ ساده در فهرستِ موجودیِ یک فروشگاه دیجیتال است؛ این یک کنشِ رادیکال و در عین حال واجدِ زیرمتن‌های عمیقِ اخلاقی است که نشان می‌دهد چگونه هنرمندانِ مستقل، «امضای مؤلف» خود را نه فقط در طراحیِ مراحل یا مکانیک‌های گیم‌پلی، بلکه در مواضعِ اجتماعی‌شان جست‌وجو می‌کنند. مِدی تورستون (Maddy Thorson) و تیمش در استودیوی «اکستریملی اوکی گیمز (Extremely OK Games)»، با این اقدام، فضای مجازی را به عرصه‌ای برای پرسش‌گری دربارهٔ مسئولیتِ اخلاقیِ غول‌های تکنولوژی بدل کرده‌اند.

استعاره‌های بصری و دشواریِ صعود

«سلست» در سال ۲۰۱۸ نه فقط به عنوان یک پلتفرمرِ چالش‌برانگیز، بلکه به مثابهٔ یک قطعهٔ هنریِ روان‌شناختی ظهور کرد. استعارهٔ صعود از کوهستان در این بازی، بازتابی از درگیری‌های درونی با اضطراب و هویت بود که با میزانسنِ مینی‌مالیستی و موسیقیِ اتمسفریک، تجربه‌ای یگانه را برای مخاطب رقم می‌زد. وقتی از «سلست» سخن می‌گوییم، از اثری حرف می‌زنیم که در آن، هر پرش و هر سکوتِ میان دیالوگ‌ها، حاملِ باری از معناست. حالا که این اثر از اکوسیستمِ مایکروسافت حذف شده، گویی بخشی از این «زیباشناسیِ فرم» از دسترسِ بخشی از مخاطبان خارج شده است؛ اتفاقی که در تحلیلِ کلانِ صنعت، نشان‌دهندهٔ اولویتِ «اصالتِ نگاه» بر «دسترسیِ حداکثری» است.

تحریم به مثابهٔ بیانیه‌ای برای عدالت

جنبش «بی‌دی‌اس (BDS)» که اکنون به عنوان محرکِ اصلی این تصمیم شناخته می‌شود، بر مبنای اصولی بنا شده که در تضادِ مستقیم با سیاست‌های کلانِ مایکروسافت در قبالِ همکاری‌های نظامی قرار دارد. از نگاهِ تحلیل‌گرانِ مستقل، مایکروسافت تنها یک ناشرِ بازی نیست؛ بلکه یک قدرتِ تکنولوژیک است که با ارتش‌ها و نهادهای حکومتی در سراسر جهان پیوندهای عمیق دارد. این «هم‌دستیِ ساختاری» دقیقاً همان نقطه‌ای است که هنرمندانِ مؤلف را به واکنش وامی‌دارد. حذفِ این عناوین، پیامی صریح است: هنر نمی‌تواند در خلأ زیست کند و پیوند با ماشین‌های سرکوب، هزینه‌ای دارد که ممکن است به قیمتِ از دست دادنِ آثارِ درخشانِ فرهنگی تمام شود.

شکافِ میانِ غول‌های نرم‌افزاری و ارزش‌های مستقل

این رخداد، نوری بر شکافِ عمیق میان دنیای شرکت‌های چندملیتی و جریانِ مستقلِ سینما و بازی می‌تاباند. در حالی که ایکس‌باکس با سرویس‌هایی نظیر Game Pass به دنبالِ بلعیدنِ تمامیِ تجربه‌هاست، «اکستریملی اوکی گیمز» با این عقب‌نشینی، نوعی «مقاومتِ فرمی» را به نمایش می‌گذارد. این‌جا دیگر بحث بر سرِ فروش یا سودآوری نیست؛ بلکه بحث بر سرِ طنینِ احساسیِ پایان‌بندیِ یک اثر است که نمی‌خواهد در ویترینی قرار بگیرد که با ارزش‌های بنیادینِ سازندگانش در تناقض است. این اتفاق، یادآورِ آن است که آثارِ هنری، اشیاءِ مصرفیِ محض نیستند؛ آن‌ها میراثِ فکریِ خالقانشان محسوب می‌شوند.

آینده‌یِ نبردِ سیاسی در پلتفرم‌های دیجیتال

با تداومِ این روند و پیوستنِ عناوینِ دیگری نظیر «بیگ واک (Big Walk)» به این جریان، پرسش اصلی اینجاست: آیا پلتفرم‌های بزرگِ توزیع، در آینده‌ای نزدیک مجبور به بازنگری در سیاست‌های همکاریِ خود خواهند شد؟ یا شاهدِ شکافی عمیق‌تر میانِ «سینمای هنری» و «صنعتِ بازی» با غول‌های زیرساختی خواهیم بود؟ آنچه مشخص است، این است که «سلست» و «تاورفال» اکنون در پلتفرم‌های دیگر (PC, Switch, PlayStation) به حیاتِ خود ادامه می‌دهند، اما جایِ خالیِ آن‌ها در کتابخانهٔ ایکس‌باکس، حضوری غایب و پرمعناست؛ حضوری که هر لحظه به مخاطب یادآوری می‌کند: در دنیایِ امروز، حتی انتخابِ یک پلتفرم برای تجربهٔ یک بازی، می‌تواند یک کنشِ سیاسیِ ناخواسته باشد.