فراتر از راهرو؛ ویدر در ساحل هارلد، تراژدیِ تکرار‌ناپذیرِ یک تجسمِ سیاه

از کریدورهای بسته تا کرانه‌های بی‌انتها؛ تکامل وحشت در قاب تصویر

یک دهه پیش، «گرت ادواردز (Gareth Edwards)» در «روگ وان: داستانی از جنگ ستارگان (Rogue One: A Star Wars Story)» به ما نشان داد که چگونه می‌توان وحشتِ خالص را در فضایی محدود حبس کرد. آن سکانسِ راهرو، جایی که «دارث ویدر (Darth Vader)» در میان دود و نوری قرمز، همچون شبحی از دوزخ بر شورشیان ظاهر شد، بیش از آنکه یک سکانس اکشن باشد، یک درسِ فرمالیستی در بابِ «تعلیق» بود. حالا اما، در شماره اول از سری کمیک «روگ وان – دارث ویدر (Rogue One – Darth Vader #1)»، شاهدِ گذار از آن فضای بسته به یک میدان نبردِ حماسی در سیاره اقیانوسی «هارلد (Harreld)» هستیم.

اینجا دیگر صحبت از تقابل در یک دالانِ تنگ نیست؛ اینجا «لوک راس (Luke Ross)» در مقام طراح، میدانی را ترسیم کرده که شباهت‌های ساختاری و استعاریِ تکان‌دهنده‌ای به نبردهای ساحلی دارد. ویدر در اینجا نه تنها یک جنگجوی تک‌افتاده، بلکه تجسمِ فیزیکیِ اراده‌ی امپراتوری است که از میان آب‌های خروشان برمی‌خیزد. این سکانس، به جای تکیه بر جلوه‌های ویژه بصریِ پرزرق‌وبرق، بر «زبان بدن» و «سکوتِ پیش از طوفان» تمرکز دارد؛ جایی که شمشیر نوری، آخرین ابزارِ اوست، نه نخستین ابزار.

استعاره‌های بصری در خدمتِ نابودی؛ وقتی ویدر به طبیعت بدل می‌شود

در هنرِ سینمایی، شخصیت‌های منفیِ بزرگ زمانی به اسطوره بدل می‌شوند که از سطحِ «ضدقهرمان» فراتر روند. در این کمیک، ویدر در تقابل با مدافعانِ هارلد، به یک «نیروی طبیعت» تبدیل می‌شود. طراحیِ میزانسن در این صفحات، از قاب‌بندی‌های نقاشانه‌ای بهره می‌برد که در آن، قامت سیاه و ایستای ویدر در تضاد با آشوبِ محیطی قرار گرفته است. او نه می‌دود و نه هراسی به دل راه می‌دهد؛ او صرفاً «حضور» دارد.

این نوع روایت تصویری، دقیقاً همان چیزی است که سینمای مؤلف به دنبال آن است: انتقالِ حسِ «ناگزیر بودنِ مرگ». در حالی که در فیلم ۱۹ سال پیش، ویدر با یک ضربه‌ی کوتاه، حریفان را از پا درمی‌آورد، اینجا او با استفاده از درویدهای انفجاری و فرو ریختنِ برج‌های دفاعی، مقیاسِ ویرانی را به رخ می‌کشد. این یک مینی‌مالیسم در کنش است؛ او برای اثباتِ قدرتش نیازی به فریاد یا نبردهای طولانی ندارد. همین وقارِ ترسناک است که او را از دیگر شخصیت‌های شرورِ دنیای سرگرمی متمایز می‌کند.

زیرمتن‌های روان‌شناختی؛ تقابلِ تحقیر و اقتدار

فراتر از غبارِ نبرد، آنچه این اثر را به اثری قابل تأمل بدل می‌کند، بازگشت به ریشه‌های تنش میان «دارث ویدر» و «دایرکتور کرِنیک (Director Krennic)» است. در روایتِ «کریستوفر کاندون (Christopher Condon)»، ما شاهدِ برخوردی هستیم که پیش از وقایع فیلمِ روگ وان رخ می‌دهد؛ برخوردی که عمقِ انزجارِ ویدر از جاه‌طلبی‌های متزلزلِ کرِنیک را عریان می‌کند.

این سکانس‌ها، به دور از دیالوگ‌های توضیحیِ خسته‌کننده، از طریقِ نگاه‌ها و سکوت‌های سنگین میان دیالوگ‌ها، عمقِ سلسله‌مراتبِ قدرت در قلبِ تاریکِ امپراتوری را کالبدشکافی می‌کنند. برای مخاطبی که به دنبال درکِ چراییِ رفتارهای ویدر در آثار سینمایی است، این کمیک حکمِ یک پیوندِ حیاتی را دارد که «امضای مؤلف» ویدر را در جایگاهِ مجریِ بی‌چون‌وچرایِ اراده‌ی «پالپاتین (Palpatine)» تثبیت می‌کند.

چرا این روایت، فراتر از یک ادای دینِ ساده است؟

بسیاری از آثارِ جانبیِ فرنچایزهای بزرگ، تنها به تکرارِ فرمول‌های موفقِ گذشته بسنده می‌کنند. اما «روگ وان – دارث ویدر» موفق می‌شود با تغییرِ زمینِ بازی از «راهرو» به «ساحل»، تجربه‌ای متفاوت را خلق کند. ما در اینجا شاهدِ نوعی «اکسپرسیونیسمِ محیطی» هستیم؛ جایی که اقیانوسِ هارلد و صخره‌های آن، به مثابه استعاره‌ای از مقاومتِ بیهوده‌ی بشریت در برابرِ تغییراتِ اجتناب‌ناپذیرِ تاریخ عمل می‌کنند.

این اثر به ما یادآوری می‌کند که ویدر، بیش از آنکه یک محصولِ تجاری برای فروشِ اکشن‌فیگورها باشد، یک «نمادِ روان‌شناختی» از قدرتِ مطلق است. سکانسِ ساحلیِ هارلد، طنینِ احساسیِ عجیبی دارد؛ چرا که به ما اجازه می‌دهد ویدر را نه در یک موقعیتِ استراتژیک، بلکه در اوجِ تنهاییِ یک موجودِ شکست‌خورده از درون، اما پیروز در میدانِ نبرد ببینیم. این همان طنینِ احساسیِ پایان‌بندی است که در آثار بزرگِ سینمایی جستجو می‌کنیم؛ پیوندی میانِ خشونتِ عریان و خلأِ وجودیِ یک شرورِ کلاسیک.