فرار از مرگ در دیزنی؛ راکتیر و تقلا برای بقا پیش از انقضای کپی‌رایت

میراثی که در غبارِ استودیو گم شد

وقتی به سینمای ماجراجویانه دهه ۹۰ میلادی فکر می‌کنیم، «راکتیر» (The Rocketeer) ساخته جو جانستون (Joe Johnston) همچون یک گنجینه نادیده گرفته شده می‌درخشد. این فیلم با همان روح آنالوگ و بافت بصری خاص خود، نه تنها یک اثر ابرقهرمانی، بلکه یک نامه عاشقانه به دوران طلایی هوانوردی و سینمای کلاسیک بود. موسیقی جیمز هورنر (James Horner) در این فیلم، اوجِ هنر ارکسترال است؛ درست مانند تفکیک دقیق سازها در یک ستاپ صوتی حرفه‌ای، هر نت موسیقی در این اثر سر جای خود نشسته بود تا هیجان پرواز را به مخاطب منتقل کند. اما امروز، این میراث ارزشمند در دستان دیزنی (Disney) به یک کلاف سردرگم تبدیل شده است.

تلاش‌های نافرجام برای احیای این فرنچایز، دقیقاً مانند یک میکس غیرحرفه‌ای است که در آن لایه‌های صوتی با هم می‌جنگند و در نهایت هیچ‌کدام شنیده نمی‌شوند. از سال ۲۰۱۶ که زمزمه‌های ساخت نسخه‌ای جدید به گوش رسید تا به امروز که دیوید اویلوو (David Oyelowo) همچنان از امیدواری صحبت می‌کند، شاهد یک پروسه فرسایشی بوده‌ایم. خروج جی.دی. دیلارد (J.D. Dillard) از صندلی کارگردانی در سال ۲۰۲۲، ضربه‌ای کاری به پیکره این پروژه بود که بافت روایی آن را پیش از شکل‌گیری، از هم پاشید.

نبرد نابرابر با زمان؛ وقتی کپی‌رایت حرف آخر را می‌زند

در مهندسی صدا، وقتی زمانِ 'Attack' در کمپرسور بیش از حد طولانی شود، ترنزینت‌های اصلی صدا از بین می‌روند. این دقیقاً همان اتفاقی است که برای بازگشت راکتیر رخ داده است. دیزنی آنقدر در پیاده‌سازی این ایده تعلل کرده که حالا با یک سد قانونی بزرگ مواجه است: حق مالکیت معنوی (Copyright) این کاراکتر که توسط دیو استیونز (Dave Stevens) خلق شده، در ژوئن ۲۰۲۸ به «تراست راکتیر» (The Rocketeer Trust) بازمی‌گردد. این یعنی دیزنی برای تولید فیلم، نه تنها باید با چالش‌های خلاقانه دست‌وپنج نرم کند، بلکه باید در یک مسابقه دو با زمان شرکت کند.

اگر دیزنی نتواند تا پیش از سال ۲۰۲۸ چراغ سبز تولید را روشن کند، تمام زحمات و هزینه‌های صرف شده برای پیش‌تولید، در یک لحظه به باد می‌رود. برای طرفداران دوآتشه این ژانر، این وضعیت ناامیدکننده است. ما شاهدیم که چگونه استودیوهای بزرگ به جای تمرکز بر کیفیت ارگانیک و روح اثر، درگیر بازی‌های حقوقی و تغییرات متوالی فیلم‌نامه‌نویسان می‌شوند. این رفتارهای تجاری، درست مثل استفاده از 'Auto-Tune' بیش از حد روی صدای یک خواننده بااستعداد است؛ روح کار را می‌کشد و خروجی را مصنوعی و بی‌مایه می‌کند.

دیوید اویلوو؛ امید در میان آوارِ تولید

دیوید اویلوو در اظهارات اخیرش، تجربه‌ی ساخت سریال «لاومن: باس ریوز» (Lawmen: Bass Reeves) را به عنوان یک الگو برای صبر و استقامت مثال می‌زند. او معتقد است که ده سال انتظار برای به ثمر نشستن یک ایده، لزوماً به معنای شکست نیست. این دیدگاه، ستودنی است؛ اما باید پرسید آیا دیزنی همان صبر و حوصله‌ای را دارد که اویلوو برای پروژه‌های شخصی‌اش به خرج می‌دهد؟ یا اینکه راکتیر دوباره قربانی یک تصمیم‌گیری سریع و بی‌کیفیت برای پر کردن تقویم اکران می‌شود؟

آنچه در متن این تلاش‌ها گم شده، تمرکز بر هویت بصری و صوتی است که نسخه ۱۹۹۱ را ماندگار کرد. اگر قرار است دوباره به سراغ این کاراکتر برویم، نباید آن را با جلوه‌های ویژه کامپیوتری (CGI) بی‌روح پر کنیم. راکتیر باید حسِ اصطکاکِ فلز با باد، صدای موتورهای پیستونی و گرمای سازهای برنجی در موسیقی متن را داشته باشد. اگر استودیو به دنبال موفقیت است، باید به جای تمرکز بر استراتژی‌های تجاری خشک، به دنبال بازسازی آن اتمسفرِ ارگانیک باشد.

پایانِ راه برای یک قهرمانِ قدیمی؟

احیای راکتیر نباید صرفاً یک تمرینِ اداری برای حفظ حق امتیاز باشد. اگر دیزنی نتواند بافت داستانی درستی برای بازگشت این قهرمان پیدا کند، شاید بهتر باشد بگذارد این اثر در همان جایگاه «کالت کلاسیک» باقی بماند. ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که بیش از حد اشباع از بازسازی‌های بی‌محتواست؛ آثاری که داینامیک رِنج صوتی و روایی ندارند و همگی در یک سطحِ تخت و خسته‌کننده تولید می‌شوند.

در نهایت، چشم‌اندازِ راکتیر همچنان مبهم است. اگر حق امتیاز در سال ۲۰۲۸ به صاحبان اصلی‌اش بازگردد، شاید این بهترین اتفاق ممکن برای این فرنچایز باشد تا در فضایی مستقل و به دور از سیاست‌های استودیویی، دوباره متولد شود. تا آن زمان، ما تنها می‌توانیم به همان نسخه ۱۹۹۱ با بازی بیلی کمپبل (Billy Campbell) نگاه کنیم؛ فیلمی که حتی پس از ۳۵ سال، هنوز هم از نظر فنی و هنری، شرف دارد به بسیاری از بلاک‌باسترهای پرزرق‌وبرق و میان‌تهی امروزی.