بازگشت شاهکار تارانتینویی دهه ۹۰؛ کوچ فیلم Go با بازی تیموتی اولیفنت به استریم

میراث سینمای مستقل دهه نود؛ ساختارشکنی به مثابه قاعده بازی

اواخر دهه نود میلادی را باید یکی از هیجان‌انگیزترین برهه‌های تاریخ سینما و نقطه عطفی برای شکل‌گیری زبان جدیدی در داستان‌گویی دانست. پس از آنکه کوئنتین تارانتینو (Quentin Tarantino) با «پالپ فیکشن (Pulp Fiction)» الگوی ساختار خطی را در هم شکست و گای ریچی (Guy Ritchie) با «قفل، انبار و دو لوله تفنگ شلیک‌شده (Lock, Stock and Two Smoking Barrels)» انرژی افسارگسیخته‌ای به ژانر جنایی تزریق کرد، هالیوود آماده پذیرش تجربه‌های جسورانه شد. در همین فضا بود که فیلم «گو (Go)» در سال ۱۹۹۹ به کارگردانی داگ لیمان (Doug Liman) و نویسندگی جان آگوست (John August) متولد شد؛ اثری که اگرچه در زمان اکران زیر سایه آثار بزرگ‌تر ماند، اما با بستر روایی چندلایه و لحن سیاه و کمیک خود، به یک اثر کالت تمام‌عیار تبدیل شد.

اکنون پس از گذشت بیش از ربع قرن، انتقال این اثر به سرویس استریم رایگان Pluto TV، فرصتی نایاب برای بازخوانی شیوه‌های قصه گویی غیرخطی فراهم کرده است. این فیلم نماینده زمانی است که اتاق نویسندگان هالیوود و فیلمسازان مستقل، ریسک‌پذیری فوق‌العاده‌ای در برهم زدن زمان‌بندی وقایع داشتند. فرمول «یک رویداد واحد از چند زاویه دید گوناگون» که لیمان در این اثر به کار بست، الگویی شد که بعدها در بسیاری از سریال‌های مدرن شبکه HBO و اپل تی‌وی پلاس برای خلق تعلیق اپیزودیک مورد استفاده قرار گرفت.

کلاژ سه پرده‌ای داگ لیمان؛ تلاقی ریتم تند و جسارت روایی

داگ لیمان پیش از آنکه با فیلم‌هایی چون «هویت بورن (The Bourne Identity)» و «آقا و خانم اسمیت (Mr. & Mrs. Smith)» به ساختار سینمای تجاری شکل دهد، در «Go» قدرت فرمی خود را به رخ کشید. فیلمنامه جان آگوست داستان یک معامله مواد مخدرِ ناموفق در شب کریسمس را به سه بخش مجزا اما کاملاً متقاطع تقسیم می‌کند. هر بخش بر مجموعه متفاوتی از شخصیت‌ها تمرکز دارد که تصمیمات اشتباه، طمع و بدشانسی، مسیر زندگیشان را به هم گره می‌زند.

ریتم داستان‌گویی در مدیوم تلویزیون و سینما معمولاً بر پایه حرکت طولی شخصیت‌ها بنا می‌شود، اما لیمان در این اثر از الگوی عرضی بهره می‌گیرد. او با توقف خط داستانی یک شخصیت در نقطه بحرانی و پرتاب مخاطب به ابتدای همان شب از زاویه دید شخصیتی دیگر، نوعی «کلیف‌هنگر انتهای اپیزود» ساختاری ایجاد می‌کند که حتی پیش از همه‌گیر شدن فرهنگ «بینج‌واچینگ و خستگی مخاطب» در عصر استریم، بیننده را میخکوب نگه می‌داشت. بازیگران جوان فیلم از جمله سارا پلی (Sarah Polley)، کیتی هولمز (Katie Holmes) و تای دیگز (Taye Diggs)، با انرژی افسارگسیخته خود، ضرب‌آاهنگ تند فیلم را تا آخرین فریم حفظ می‌کنند.

تیموتی اولیفنت در قاب ۱۹۹۹؛ جرقه‌ای که به ظهور ستاره سریال‌های مدرن انجامید

برای علاقه‌مندان جدی سریال‌های تلویزیونی، تماشای مجدد «Go» جالب‌توجه است زیرا یکی از نخستین و درخشان‌ترین بازی‌های تیموتی اولیفنت (Timothy Olyphant) را در نقش «تاد گینز»، یک موادفروش خرده‌پا اما کاریزماتیک و خطرناک، به تصویر می‌کشد. اولیفنت در این فیلم ترکیبی نایاب از تهدید، جذابیت و طنز تلخ را ارائه می‌دهد؛ همان کیفیتی که سال‌ها بعد او را به ستاره بی‌بدیل سریال‌های شاهکاری چون «ددود (Deadwood)» و «موجه (Justified)» تبدیل کرد.

نگاهی به آرک روایی کاراکتر تاد گینز نشان می‌دهد که اولیفنت چگونه حتی با زمان حضور محدود روی پرده، شخصیت‌پردازی عمیق و چندبعدی ارائه می‌دهد. او نه یک شریر تخت و مقوایی، بلکه انسانی با رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی است که حضورش در هر صحنه، ریسک و تعلیق داستان را به شدت بالا می‌برد. همین حضور قدرتمند بود که توجه شو رانرهای نامدار تلویزیون را در سال‌های بعد جلب کرد و پای او را به دوران طلایی تلویزیون باز کرد.

کوچ به پلتفرم‌های FAST؛ چرا سرویس‌های رایگان بهشت آثار فرامو‌ش‌شده هستند؟

قرار گرفتن فیلم «Go» روی پلتفرم Pluto TV، ابعاد تازه‌ای از استراتژی پلتفرم‌های استریمینگ را در عصر حاضر برپایی می‌کند. پلتفرم‌های FAST (تلویزیون استریمینگ رایگان همراه با تبلیغات) مانند Pluto TV یا Tubi در حال تبدیل شدن به آرشیوهای حیاتی برای آثار کلاسیک و کم‌تردیده‌شده سینما و تلویزیون هستند. در شرایطی که نتفلیکس (Netflix) و دیزنی پلاس (Disney+) به شدت بر تولید محتوای اختصاصی و بومی تمرکز کرده‌اند، این پلتفرم‌های رایگان هستند که جواهرات دهه نود و ۲۰۰۰ را زنده نگه می‌دارند.

این کوچ استریمینگ نشان‌دهنده یک تغییر رفتار بزرگ در میان مخاطبان است. بینندگانی که از حجم بالای تولیدات یکنواخت و ساختارسفارشی در سرویس‌های اشتراکی خسته شده‌اند، در آرشیو پلتفرم‌های FAST به دنبال متون جسورانه‌تر می‌گردند. فیلم‌هایی مانند «Go» که با بودجه محدود ۶.۵ میلیون دلاری ساخته شدند اما ارزش افزوده خلاقانه عظیمی داشتند، دقیقاً همان محتوایی هستند که کنداکتور پخش شبکه‌های استریم رایگان را جذاب و متمایز می‌سازند.

جاودانگی در عصر استریم؛ درس‌های فیلم Go برای اتاق نویسندگان امروز

با گذشت بیش از ۲۵ سال، «Go» همچنان یک کلاس درس فشرده برای «اتاق نویسندگان و قلم شو رانر» در پروژه‌های مدرن است. این فیلم به خوبی نشان می‌دهد که چگونه می‌توان بدون وابستگی به جلوه‌های ویژه سنگین یا بودجه‌های صد میلیون دلاری، تنها با اتکا به جابه‌جایی درست زمان، دیالوگ‌های پرنیش‌و‌کنایه و شخصیت‌پردازی‌های لایه‌لایه، مخاطب را تا آخرین لحظه در درام غرق کرد.

توسعه جهان داستانی و اسپین‌آف‌ها در سینمای امروز غرق در فرانچایزهای ابرقهرمانی شده است، اما «Go» یادآوری می‌کند که جهان‌های کوچک و ملموس شهری چقدر می‌توانند پتانسیل داستانی داشته باشند. انتقال این فیلم به Pluto TV فرصتی ایده‌آل برای نسل جدید بینندگان است تا درک کنند که سینمای مستقل دهه نود میلادی چگونه پایه‌های روایی سریال‌های مدرن HBO و اپل تی‌وی پلاس را پی‌ریزی کرد و چرا آثار آن دوران همچنان تازگی، طراوت و انرژی اولیه خود را حفظ کرده‌اند.