عقب‌نشینی گوگل از دیکتاتوری هوش مصنوعی؛ پایان ماه عسل AI Overviews؟

وقتی غول جستجو به بن‌بستِ منطقی می‌رسد

برای سال‌ها، گوگل (Google) مترادف با «یافتن» بود. اما در ماه‌های اخیر، با تزریق بی‌محابای مدل‌های زبانی به قلب موتور جستجو، شاهد چیزی بودیم که من آن را «تورم استدلالی» می‌نامم. گوگل سعی کرد با AI Overviews، تمام پیچیدگی‌های جهان را در یک پاراگرافِ اغلب توهم‌آمیز خلاصه کند. اما حالا زمزمه‌هایی از تغییر مسیر به گوش می‌رسد. گزارش‌های اخیر مبنی بر حذف AI Mode در برخی نشست‌های Incognito مرورگر کروم (Chrome)، شاید یک باگ ساده نباشد؛ این می‌تواند اولین نشانه‌های عقب‌نشینی تاکتیکی از استراتژی «هوش مصنوعی برای همه، چه بخواهند چه نخواهند» باشد.

به عنوان کسی که سال‌هاست بنچمارک‌های منطقی مدل‌های زبانی را زیر ذره‌بین دارد، معتقدم گوگل در حال تجربه یک «هالوسینیشن استراتژیک» است. آن‌ها تصور می‌کردند با حذف لینک‌های آبی (Blue Links) و جایگزینی آن‌ها با خروجی‌های تولیدی، می‌توانند مرزهای جدیدی از اتوماسیون را فتح کنند. اما واقعیت این است که کاربر وقتی به دنبال یک دستور پخت ساده یا قیمت یک گجت است، به «استدلال زنجیره‌ای» مدل نیاز ندارد؛ او فقط می‌خواهد منبع اصلی را ببیند و با یک کلیک به حقیقت برسد.

شکاف عمیق بین سودآوری و هوش مصنوعی مولد

داستانِ ۵۰۰ میلیون دلار ضرر در بازار سهام برای آلفابت، فقط یک عدد روی تابلوهای وال‌استریت نیست؛ این صدایِ بلندِ شکستِ مدلِ تبلیغاتیِ مبتنی بر هوش مصنوعی است. وقتی نتایج جستجو توسط یک مدل زبانی تولید می‌شود، فضای کمتری برای نمایش تبلیغات سنتی باقی می‌ماند. فلیپ شیندلر (Philipp Schindler)، مدیر ارشد کسب‌وکار گوگل، از «خوش‌بینی» نسبت به آینده تبلیغات در AI Overviews می‌گوید، اما حقیقت این است که تزریق تبلیغات به میانِ جملاتِ تولید شده توسط مدل، نه تنها تجربه کاربری را مسموم می‌کند، بلکه نرخ کلیک را نیز در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد.

این یعنی مدل‌های زبانی که قرار بود گردش کار روزمره را متحول کنند، حالا به یک سربارِ مالی تبدیل شده‌اند. هزینه پردازش گرافیکی (GPU) برای تولید هر پاسخ، چندین برابرِ یک جستجوی ساده در دیتابیس است. وقتی مدل‌ها دچار توهم می‌شوند و پاسخ‌های غلط را با اعتمادبه‌نفسِ کاذب به خوردِ کاربر می‌دهند، هزینهِ برندینگِ گوگل چندین برابر از سودِ احتمالیِ تبلیغات پیشی می‌گیرد. این پارادوکسِ بزرگِ سیلیکون‌ولی است: ساختنِ هوشمندانه‌ترین سیستم جهان، بدون اینکه بفهمند چطور باید از آن نان درآورد.

مرگِ تدریجیِ نوستالژیِ «گوگل کردن»

نسل جدید (Gen Z و Alpha) دیگر از فعل «گوگل کردن» استفاده نمی‌کنند. آن‌ها عبارت «جستجو کردن» را ترجیح می‌دهند، چون گوگل دیگر آن ابزارِ مینیمالیستی و قابل‌اعتمادی نیست که در سال ۱۹۹۸ متولد شد. گوگل با تلاش برای تبدیل شدن به یک «ایجنت خودمختار»، ماهیتِ اصلیِ خود را که «پالایش و دسترسی به اطلاعات» بود، فدا کرد. تخم‌مرغ شانسی (Easter Egg) اخیر گوگل برای بازی The Legend of Zelda: Ocarina of Time که کاربران را به نسخه ۱۹۹۸ می‌برد، شاید بیش از یک شوخی، یک حسرتِ عمیق باشد.

گوگل خوب می‌داند که اگر پنجره کانتکست (Context Window) مدل‌هایش نتواند دقتِ ۱۰۰ درصدی را تضمین کند، اعتمادِ کاربر به راحتی از دست می‌رود. نرخ ۱۰ درصدیِ پاسخ‌های غلط در AI Overviews، عددی نیست که بتوان با تبلیغاتِ پر زرق و برقِ هوش مصنوعی آن را پنهان کرد. وقتی اعتماد از بین برود، بازگشت به «لینک‌های آبی» تنها راه نجات برای حفظِ سهم بازار است.

آیا بازگشت به عقب، رو به جلو است؟

شاید تعجب کنید، اما من امیدوارم این تست‌ها به حذف کامل AI Mode ختم شود؛ نه به این معنا که با هوش مصنوعی مخالفم، بلکه معتقدم «جستجوی اصیل» نباید قربانیِ «نمایشِ هوش مصنوعی» شود. مهندسان گوگل در یک کورس رقابتِ بی‌رحمانه با OpenAI و Perplexity گرفتار شده‌اند و این رقابت باعث شده کیفیت را فدای سرعتِ عرضه کنند.

اگر گوگل به این نتیجه برسد که AI Mode را به عنوان یک انتخاب (Opt-in) ارائه دهد، نه یک تحمیلِ پیش‌فرض، نه تنها منابعِ محاسباتیِ گران‌قیمتِ خود را بهینه کرده است، بلکه احترام به کاربر را نیز بازیابی می‌کند. ما در NextIT.ir معتقدیم آینده در «ایجنت‌های خودمختار» نهفته است، اما این ایجنت‌ها باید در خدمتِ انسان باشند، نه اینکه سدِ راهِ دسترسیِ سریع او به اطلاعاتِ خام و خالص شوند. باید ببینیم آیا گوگل شجاعتِ اعتراف به این اشتباهِ استراتژیک را دارد یا همچنان در توهمِ برتریِ مدل‌هایش، به مسیرِ پرهزینه و کم‌بازدهِ فعلی ادامه می‌دهد.