شوک به گیمرهای اقتصادی: HAGS بلای جان VRAM کارت‌های میان‌رده!

سلام به همه گیمرهای خفن و عشق سخت‌افزار! نیما ارجمند هستم، دبیر بخش گیمینگ و کارت گرافیک‌های های‌اِند NextIT.ir، و امروز اومدم با یه هشدار جدی که می‌تونه تجربه گیمینگ خیلی‌هامون رو تحت تاثیر قرار بده. اگه فکر می‌کنید کارت گرافیک 6 یا 8 گیگابایتی شما هنوز نفس داره و قراره باهاش کلی بازی جدید رو بترکونید، باید بگم یه قابلیت پنهان تو ویندوز هست که بی‌صدا و بی‌رحمانه داره VRAM ارزشمندتون رو می‌بلعه و می‌تونه گان‌پلی نرم و ارضا‌کننده رو به کابوس دراپ فریم و استاتر تبدیل کنه! اسم این قابلیت چیه؟ Hardware-Accelerated GPU Scheduling یا همون HAGS.

HAGS: رفیق یا نارفیق؟ معمای شتاب‌دهنده پنهان ویندوز

بریم سراغ اصل مطلب. مایکروسافت (Microsoft) این قابلیت رو تو آپدیت ماه می 2020 ویندوز 10 (Windows 10) معرفی کرد. ایده اولیه خیلی خفن بود: به جای اینکه پردازنده مرکزی (CPU) با کلی دردسر و تاخیر، کارها رو برای کارت گرافیک (GPU) زمان‌بندی کنه، خود کارت گرافیک با سخت‌افزار اختصاصی داخلیش این کار رو مستقیم انجام بده. تئوری این بود که این فرآیند باعث کاهش لگ و تاخیر بین ورودی‌های شما و چیزی که روی صفحه می‌بینید میشه و در نهایت، فریم‌ریت (FPS) بالاتری رو به ارمغان میاره. مایکروسافت حتی این تغییر رو به «بازسازی فونداسیون یک خونه در حالی که هنوز توش زندگی می‌کنید» تشبیه کرد و گفت کاربرها نباید متوجه تغییرات چشمگیری بشن، چون اکثر بازی‌ها از قبل هزینه‌های زمان‌بندی رو پنهان می‌کردن.

انگار که یه قابلیت مخفی تو ویندوز داریم که قرار بوده ناجی باشه، اما برای خیلی‌ها تبدیل شده به قاتل! انویدیا (Nvidia) از همون ژوئن 2020 با درایور 451.48 از کارت‌های سری GTX 10 و جدیدترش پشتیبانی کرد، اما ای‌ام‌دی (AMD) تا دسامبر 2023 طول کشید تا این قابلیت رو برای سری RX 7900، 7800 و 7700 فعال کنه. اینتل (Intel) هم فقط روی کارت‌های Arc B-series خودش HAGS رو پشتیبانی می‌کنه. اما نکته اینجاست که این قابلیت تو خیلی از سیستم‌ها، حتی قدیمی‌ترها، به صورت پیش‌فرض فعاله، بدون اینکه حتی خودتون فعالش کرده باشید! و اینجاست که ماجرا پیچیده میشه، چون این رفیق به ظاهر صمیمی، می‌تونه تبدیل بشه به یک نارفیق واقعی برای کارت گرافیک‌های اقتصادی.

VRAM: خط قرمز کارت‌های 6 و 8 گیگابایتی؛ جایی که HAGS بی‌رحم میشه!

حالا بریم سراغ بخش دردناک ماجرا، جایی که HAGS واقعاً می‌تونه بلای جون سیستم شما بشه. این قابلیت، برای اینکه بتونه کارش رو انجام بده، یه تکه از حافظه ویدیویی (VRAM) کارت گرافیک شما رو قورت میده. چقدر؟ تقریباً 950 مگابایت! خب، اگه شما یه کارت گرافیک با 16 گیگابایت VRAM یا بیشتر داشته باشید، این مقدار شاید به چشم نیاد و اون همه Headroom حافظه اجازه میده بازی‌ها بدون مشکل اجرا بشن. اما اگه مثل خیلی از گیمرهای ایرانی، یه کارت 6 گیگابایتی مثل RTX 2060 من، یا یکی از اون همه کارت‌های 8 گیگابایتی که هنوز تو بازار هست و کلی هم طرفدار داره، دستتون باشه، اوضاع کاملاً فرق می‌کنه.

نزدیک به 1 گیگابایت VRAM تو کارت‌های 6 یا 8 گیگابایتی، یعنی فاجعه! یادتونه Cyberpunk 2077 یا Stellar Blade چطور تو بعضی صحنه‌ها وقتی VRAM پر می‌شد، شروع به استاتر زدن می‌کردن و تکسچرها دیر لود می‌شدن؟ دقیقاً همینجاست که HAGS می‌تونه نقش یه سم مهلک رو بازی کنه. تیم XDA Developers وقتی HAGS رو روی یه RTX 2070 Super با 8 گیگابایت VRAM خاموش کرد، نزدیک به 950 مگابایت حافظه گرافیکی آزاد شد و دراپ فریم و استاترها تو بازی‌هایی مثل Cyberpunk 2077 و Stellar Blade، به طرز معجزه‌آسایی ناپدید شدن. تکسچرهایی که قبلاً با تاخیر و ایراد لود می‌شدن، حالا مثل بنز بالا می‌اومدن. این یعنی HAGS، با تمام ادعاهای مایکروسافت، تو عمل داره به بخش عظیمی از جامعه گیمینگ آسیب می‌زنه، اون هم دقیقاً همون‌هایی که به خاطر وضعیت بازار و قیمت‌های سرسام‌آور کارت گرافیک، مجبورن با سخت‌افزارهای میان‌رده سر کنن.

DLSS Frame Generation: فریم بیشتر به چه قیمتی؟ مصالحه دردناک با VRAM

یکی از مهم‌ترین دلایلی که شاید بعضی از گیمرها HAGS رو فعال نگه دارن، اینه که این قابلیت پیش‌نیاز فعال‌سازی DLSS Frame Generation هست. همونطور که می‌دونید، Frame Generation یکی از تکنولوژی‌های فوق‌العاده انویدیا (Nvidia) برای کارت‌های RTX 40-series و جدیدتره که با تولید فریم‌های میانی، می‌تونه فریم‌ریت شما رو به طرز چشمگیری افزایش بده و تجربه گان‌پلی رو حسابی روان و لذت‌بخش کنه. اما اینجاست که معضل اصلی برای گیمرهای با کارت‌های 6 و 8 گیگابایتی به اوج خودش می‌رسه: آیا باید HAGS رو روشن نگه داریم تا از Frame Generation استفاده کنیم و VRAM کم بیاریم، یا خاموشش کنیم تا VRAM آزاد شه و بازی روان‌تر اجرا بشه، اما قید Frame Generation رو بزنیم؟

این یک مصالحه دردناک و کاملاً غیرمنطقیه! مایکروسافت و انویدیا باید فکری به حال این قضیه کنن. وقتی بخش بزرگی از جامعه گیمینگ هنوز با کارت‌های 8 گیگابایتی یا حتی 6 گیگابایتی مشغول بازی هستن (طبق آمار Steam در سپتامبر 2023، کارت‌های 8 گیگابایتی بیش از یک‌چهارم کل کارت‌های گرافیک رو تشکیل میدن و 6 گیگابایتی‌ها هم 5.12 درصد)، نمی‌شه با یک قابلیت که VRAM رو می‌بلعه، اونا رو تو این دوراهی قرار داد. برای من که خوره RTX و DLSS هستم، دیدن این تناقض واقعاً آزاردهنده‌ست. Frame Generation یه تکنولوژی انقلابی برای افزایش فریم و روان‌تر شدن اتمسفر سنگین و گیرای بازیه، اما اگه قرار باشه فعال کردنش به قیمت استاترهای مداوم و بیرون پریدن از بازی (به خاطر کمبود VRAM) تموم بشه، عملاً هیچ ارزشی نداره.

بنچمارک‌ها فریاد می‌زنند: HAGS و توهم افزایش کارایی

شاید با خودتون بگید خب، اگه HAGS خاموش بشه، چقدر فریم از دست میدیم؟ ارزشش رو داره؟ اینجا باید بگم که نتایج بنچمارک‌های مستقل کاملاً شوکه‌کننده‌ست! وقتی تیم Tom's Hardware تو سال 2020، کارت‌های RTX 2080 Ti و GTX 1050 رو با HAGS فعال و غیرفعال تست کرد، متوسط تغییرات فریم‌ریت بین منفی 0.73 درصد تا مثبت 0.06 درصد بود. یعنی عملاً هیچ تغییر محسوسی! حتی Gamers Nexus هم که یکی از معتبرترین منابع تست سخت‌افزاره، هیچ افزایش فریم چشمگیری تو بازی‌هایی که تست کرد پیدا نکرد.

بدتر از اون، تو بازی F1 2019 با یک پردازنده Intel Core i3 چهار هسته‌ای، حتی یک افت فریم 2.4 درصدی تکرارپذیر مشاهده شد! این یعنی نه تنها HAGS کمکی به افزایش فریم‌ریت نمی‌کنه، بلکه تو بعضی سناریوها، ممکنه حتی عملکرد رو بدتر هم بکنه. پس این توهم که با روشن کردن HAGS قراره فریم‌های بیشتری بگیرید، کاملاً اشتباهه و از پایه و اساس غلطه. در عوض، تنها چیزی که به دست میارید، از دست دادن نزدیک به 1 گیگابایت VRAM باارزشه که می‌تونست برای لود کردن تکسچرهای باکیفیت‌تر، افزایش رزولوشن، یا روان‌تر کردن بازی‌های نسل نهمی به کار بره. واقعاً این چه جور بهینه‌سازی‌ایه؟!

راهکار نهایی برای گیمرهای واقعی: کی HAGS رو خاموش کنیم، کی روشن؟

خب، با این تفاسیر، تکلیف چیه؟ اگه شما جزو اون دسته از گیمرهای خوش‌شانس هستید که کارت گرافیکی با 12 گیگابایت VRAM یا بیشتر دارید (مثلاً RTX 3080، RTX 4070 و بالاتر)، می‌تونید HAGS رو روشن نگه دارید، مخصوصاً اگه از DLSS Frame Generation استفاده می‌کنید. تو این حالت، اون 950 مگابایت VRAM اضافی به چشم نمیاد و می‌تونید از قابلیت‌های نسل جدید لذت ببرید. اما اگه کارت شما 6 یا 8 گیگابایتیه، حرف من رو گوش کنید: حتماً این قابلیت رو بازی به بازی تست کنید.

اگه تو یه بازی خاص احساس می‌کنید VRAM کارتتون داره پر میشه، دراپ فریم و استاتر دارید، یا تکسچرها با تاخیر لود میشن، بدون معطلی HAGS رو خاموش کنید! با این کار، نزدیک به 1 گیگابایت VRAM آزاد میشه و حتی اگه چند فریم هم از دست بدید (که طبق بنچمارک‌ها بعیده)، در عوض یه تجربه گیمینگ به مراتب روان‌تر و پایدارتر خواهید داشت. یادتون باشه که حتی OBS (Open Broadcaster Software) هم توصیه می‌کنه اگه موقع استریم یا ضبط بازی به مشکل خوردید، HAGS رو خاموش کنید. برای خاموش کردن HAGS، کافیه برید به مسیر: Settings > System > Display > Graphics > Advanced graphics settings و اونجا گزینه Hardware-accelerated GPU scheduling رو خاموش کنید. بعدش یه ری‌استارت لازمه تا تغییرات اعمال بشه. حتماً قبل و بعد از تغییر، با یه ابزار بنچمارک ساده مثل CapFrameX یا MSI Afterburner، عملکرد سیستم رو تست کنید تا ببینید چقدر تاثیر داره. گاهی اوقات، همین تغییر کوچیک می‌تونه جون تازه‌ای به سیستم گیمینگ شما بده و پلی‌تایم بازی‌هاتون رو از کابوس به رویا تبدیل کنه! بهینه‌سازی سخت‌افزار موجودمون برای ما گیمرهای ایرانی که با پینگ و پایداری سرورها هم مشکل داریم، از نون شب واجب‌تره، پس این نکته رو جدی بگیرید و نذارید یه قابلیت پنهان تجربه گیمینگتون رو خراب کنه. تا یه تحلیل هیجان‌انگیز دیگه، فعلاً!