مرثیه‌ای برای یک شکست؛ وقتی منتقدان پیش از اکران، حکم مرگ فیلم را امضا کردند

سایه سنگین قضاوت‌های پیش‌دستانه بر پیکره درام

در دنیای امروز که سرعت انتقال اطلاعات از خودِ اثر پیشی گرفته، پدیده «قضاوت پیش‌دستانه» به کابوسی برای سینمای مؤلف تبدیل شده است. جان گودمن (John Goodman)، بازیگر باسابقه و صاحب‌سبک، در گفت‌وگویی با جاش هوروویتز (Josh Horowitz) پرده از حقیقتی تلخ برمی‌دارد؛ اینکه چگونه نقدهای پیش از اکران، همچون گیوتینی بر گردن فیلم «Digger» فرود آمدند. این تنها یک شکست مالی نیست، بلکه نمادی از زوالِ «فرصتِ کشف» در سینمای مدرن است. وقتی منتقدان با پیش‌بینی‌های تحقیرآمیز درباره فروش فیلم، فضا را مسموم می‌کنند، پیش از آنکه مخاطب به تماشای قاب‌بندی‌ها یا بازی‌های حسی بنشیند، پیش‌داوری در ذهن او جایگزین تجربه زیسته می‌شود.

شکاف میان اعداد و اصالتِ نگاهِ مؤلف

فیلم Digger با بودجه‌ای بین ۱۲۵ تا ۱۸۰ میلیون دلار، در گیشه تنها ۴۹ میلیون دلار کسب کرد. این اعداد در نگاه اولِ بیزنس‌محور، یک شکست تمام‌عیار محسوب می‌شوند، اما آیا می‌توان ارزش یک اثر را تنها با ترازوی فروش سنجید؟ تام کروز (Tom Cruise)، که همواره با «Big Swings» یا همان ریسک‌های بزرگ در سینما شناخته می‌شود، در این پروژه نیز سعی داشت فراتر از استانداردهای تجاری قدم بردارد. گودمن در دفاع از این اثر می‌گوید: «من به این فیلم افتخار می‌کنم؛ هنگام ساختنش واقعاً لذت بردم.» این سخن، طنین احساسی همان «امضای مؤلف» است که در میان هیاهوی اعداد و ارقام گم می‌شود. برای کسی که هنر را در لایه‌های زیرین جست‌وجو می‌کند، این فیلم ممکن است در آینده‌ای نه چندان دور، به عنوان یک اثر «بدفهمی‌شده» بازخوانی شود.

روان‌شناسیِ یک طردشدگیِ جمعی

وقتی به امتیاز ۵۳٪ در Rotten Tomatoes می‌نگریم، با یک اثر «دودسته» (Divisive) مواجه هستیم؛ اثری که نه کاملاً شکست‌خورده است و نه توانسته با زبانِ غالبِ منتقدانِ جریان اصلی ارتباط برقرار کند. نکته کلیدی در تحلیل گودمن، «زیرمتنِ روان‌شناختی» نقدهاست. او معتقد است منتقدان با تیترهایی که گویی حکمِ اعدام فیلم را پیش از نمایش امضا می‌کردند، به سدِ راهی برای مخاطب بدل شدند. در سینمای هنری، سکوت‌های سنگین میان دیالوگ‌ها و میزانسن‌های مینی‌مالیستی، نیازمندِ بستری از آرامش و پذیرشِ ذهنیِ مخاطب هستند؛ چیزی که در فضای متشنجِ نقدِ پیش از اکران، عملاً غیرممکن است.

آیا Digger در گذر زمان معنای نوینی می‌یابد؟

تاریخ سینما پر است از آثار بزرگی که در زمان اکران، به دلیل همین «قضاوت‌های شتاب‌زده» نادیده گرفته شدند اما دهه‌ها بعد به جایگاهِ واقعی خود رسیدند. آیا Digger نیز چنین سرنوشتی خواهد داشت؟ شاید این فیلم در نگاه نخست، «نیش» لازم برای انتقالِ استعاره‌های اقلیمی و اجتماعی‌اش را نداشته باشد، اما نباید از قدرتِ بازیگران و لحظاتِ کمیکِ آن غافل شد. شاید لازم باشد سال‌ها بگذرد تا غبارِ شکست‌های مالی از چهره این فیلم زدوده شود و تماشاگرانِ آینده، فارغ از هیاهویِ رسانه‌ای، بتوانند با نگاهی عاری از پیش‌داوری به تماشای آن بنشینند.

ایستادگی در برابر امواجِ بی‌رحمِ نقد

در نهایت، آنچه در این ماجرا بیش از همه جلب توجه می‌کند، ایستادگی تیمِ سازنده پایِ اثری است که منتقدان آن را «کشته‌شده» می‌دانند. در صنعتی که همه‌چیز بر مدارِ «موفقیتِ آنی» می‌چرخد، دفاعِ جان گودمن از ماهیتِ درونیِ Digger، کنشی ستودنی است. سینما تنها در گیشه‌ها خلاصه نمی‌شود؛ گاهی یک فیلم، حتی اگر در فروش شکست بخورد، به عنوانِ سندی از یک تلاشِ جسورانه، در حافظهٔ تاریخیِ سینما باقی می‌ماند. کروز و گودمن در این مسیر، اگرچه در گیشه بازنده شدند، اما از اصالتِ نگاهِ خود عقب‌نشینی نکردند؛ و این، شاید همان چیزی باشد که سینمای مؤلف را از محصولاتِ مصرفیِ هالیوودی متمایز می‌کند.