جادوی سیاه در عصر جین آستن؛ چرا جاناتان استرنج و آقای نورل یک کلاس درس است

وقتی تاریخ در چنگال فانتزی مسخ می‌شود

در دنیای سریال‌های تلویزیونی که بسیاری از آثار فانتزی تنها با تکیه بر جلوه‌های ویژه بصری (VFX) سعی در جذب مخاطب دارند، «جاناتان استرنج و آقای نورل» (Jonathan Strange & Mr Norrell) یک ناهنجاری دلپذیر است. این مینی‌سریال ۷ قسمتی محصول بی‌بی‌سی (BBC)، فراتر از یک درام تاریخی ساده قدم می‌گذارد. شو رانر مجموعه، پیتر هارنس (Peter Harness)، توانسته است با هوشمندی تمام، اتمسفر سرد و سنگین ادبیات گوتیک را با ظرافت‌های رفتاریِ آثار جین آستن (Jane Austen) ترکیب کند. در اینجا، سحر و جادو نه یک ابزار تزئینی برای سکانس‌های اکشن، بلکه یک عنصر مخرب و آلوده است که ساختار جامعه بریتانیای قرن نوزدهم را از درون متلاشی می‌کند.

معماری شخصیت‌ها در اتاق نویسندگان

توسعه جهان داستانی این سریال بر دوش دو قطب متضاد استوار است: آقای نورل (Eddie Marsan) که نماد انزواطلبی آکادمیک و محافظه‌کاری است و جاناتان استرنج (Bertie Carvel) که با نبوغی غریزی و البته خطرناک، قواعد بازی را تغییر می‌دهد. شیمی میان این دو بازیگر فراتر از دیالوگ‌نویسی‌های معمول است. اتاق نویسندگان با درک عمیق از منبع اصلی، آرک روایی هر دو کاراکتر را به گونه‌ای طراحی کرده که مخاطب تا لحظه آخر نمی‌تواند به قضاوت قطعی در مورد «قهرمان» یا «ضدقهرمان» بودن آن‌ها برسد. این پیچیدگی در شخصیت‌پردازی باعث می‌شود ریتم داستان‌گویی در مدیوم تلویزیون، برخلاف بسیاری از سریال‌های هم‌رده، در هر اپیزود نه تنها افت نکند، بلکه با کلیف‌هنگرهای انتهای اپیزود، تماشاگر را برای قسمت بعدی تشنه‌تر نگه دارد.

جادوی ارزان اما باکیفیت؛ هنرِ مدیریت منابع

یکی از شگفت‌انگیزترین جنبه‌های این سریال، نحوه مدیریت بودجه است. در عصری که پلتفرم‌هایی مانند نتفلیکس (Netflix) و اپل تی‌وی پلاس (Apple TV+) با بودجه‌های کلان به دنبال خلق جهان‌های فانتزی هستند، بی‌بی‌سی با همان محدودیت‌های سنتی، تجربه‌ای بصری خلق کرد که برنده جایزه بفتا (BAFTA) در بخش جلوه‌های ویژه شد. توبی هینز (Toby Haynes) به عنوان کارگردان، با درک درست از نورپردازی و قاب‌بندی، فضایی خلق کرده که در آن حضور «جنتلمن با موهای خاردار» (The Gentleman with the Thistledown Hair) با بازی درخشان مارک وارن (Marc Warren)، حتی بدون نیاز به هزاران سکانس اکشن، حس وحشت و تعلیق را به مخاطب تزریق می‌کند. این دقیقا همان‌جایی است که تفاوت میان یک اثر ماندگار و یک محصول مصرفی مشخص می‌شود.

چرا این سریال هنوز هم یک کلاس درس است؟

اگر به دنبال ریتمی هستید که نه آنقدر کند باشد که خستگی مخاطب را به همراه بیاورد و نه آنقدر سریع که عمق دراماتیک صحنه‌ها را فدای هیجان کاذب کند، این سریال الگوی مناسبی است. هفت اپیزود این مجموعه، بازه زمانی ۶ ساعت و ۵۲ دقیقه‌ای را تشکیل می‌دهند که برای بینج‌واچینگ (Binge-watching) در یک تعطیلات آخر هفته ایده‌آل است. تحلیل ساختار سه‌پرده‌ای این مینی‌سریال نشان می‌دهد که چگونه نویسندگان توانسته‌اند یک کتاب ۸۰۰ صفحه‌ای پر از پاورقی‌های پیچیده را به یک درام خوش‌ساخت و متمرکز تبدیل کنند. «جاناتان استرنج و آقای نورل» به ما یادآوری می‌کند که فانتزی واقعی، زمانی رخ می‌دهد که جادو نه در آسمان‌ها، بلکه در میان تعاملات انسانی و هزینه‌های اخلاقیِ قدرت، ریشه داشته باشد. تماشای مجدد این اثر، لایه‌های جدیدی از استعاره‌های سیاسی و اجتماعی را برای مخاطب امروز آشکار می‌کند که در نگاه اول نادیده گرفته شده بودند.