فرسایش کاریزمای لیام نیسون؛ «مانگوس» در مسیر سقوط تکرار

بحران هویت در کارنامه ستاره اکشن‌ساز

لیام نیسون (Liam Neeson) پس از گذشت دهه‌ها فعالیت در ژانر اکشن، اکنون در موقعیتی قرار گرفته که شاید بتوان آن را «تله تکرار» نامید. فیلم جدید او، «مانگوس» (The Mongoose) به کارگردانی مارک ونسلو (Mark Vanselow)، بار دیگر این پرسش کلیدی را پیش می‌کشد: آیا نیسون در حال تبدیل شدن به یک کارمندِ اداریِ ژانر اکشن است؟ نگاهی به آرک روایی انتخاب‌های او در دو سال اخیر، از «انتقام سرد» (Absolution) تا «تلافی» (Retribution)، نشان‌دهنده یک الگوی تکراری است؛ قهرمانی خسته، گذشته‌ای نظامی و تعقیب و گریزی که تنها برای پر کردن زمان ۹۰ دقیقه‌ای فیلم طراحی شده است.

در فیلم مانگوس، نیسون در نقش رایان «فانگ» فلاناگان (Ryan 'Fang' Flanagan) ظاهر می‌شود؛ کهنه‌سربازی که قربانی یک توطئه شده و ناچار به فرار در سراسر کشور است. این ساختار روایی، نه تنها فاقد غافلگیری است، بلکه از همان دقایق ابتدایی، ریتم داستان‌گویی را به پایین‌ترین سطح ممکن می‌رساند. وقتی فیلمنامه‌ای به جای تکیه بر توسعه کاراکتر یا گره‌افکنی‌های هوشمندانه، به دیالوگ‌های فنیِ مضحک (مانند دستور به هوش مصنوعی ماشین برای غیرقابل ردیابی کردن گوشی) متکی است، یعنی اتاق نویسندگان حتی زحمت یک جستجوی ساده برای واقع‌گرایی را به خود نداده است.

تضاد میان تکنیک بدلکاری و پوچی درام

یکی از معدود نقاط قوت مانگوس، هماهنگی خیره‌کننده در سکانس‌های اکشن میدانی (Practical Action) است. کریس ویر (Chris Weir) به عنوان طراح بدلکاری و کارگردان واحد دوم، توانسته لحظاتی از تعقیب و گریز با ماشین را خلق کند که از نظر فنی، استانداردهای بالایی دارند. دقت در طراحی تصادفات و هماهنگی میان خودروها، نشان می‌دهد که ونسلو در مقام کارگردان، درک درستی از اکشن فیزیکی دارد. اما مشکل اینجاست که اکشن، بدون پشتوانه داستانی، تنها یک نمایش فنی بی‌روح باقی می‌ماند.

منتقدان در بررسی‌های خود به این دوگانگی اشاره کرده‌اند؛ جایی که دوربین با ظرافتِ تمام یک تصادف را ثبت می‌کند، اما فیلمنامه چنان سطحی است که مخاطب هیچ همدلی با وضعیتِ وخیمِ فلاناگان ندارد. این همان نقطه‌ای است که بسیاری از فیلم‌های اکشن دهه‌های اخیر در آن شکست خورده‌اند؛ تصور اینکه تماشاگر مدرن، بدونِ قوس شخصیتیِ درگیرکننده و صرفاً با دیدنِ انفجار و تعقیب و گریز، تا انتها پای اثر می‌نشیند. مانگوس ثابت می‌کند که تکنیکِ صرف، نمی‌تواند یک اثرِ متوسط را به یک سینمای ماندگار تبدیل کند.

اتلاف استعداد در سایه ستاره‌های بی‌رمق

ماریسا تومی (Marisa Tomei) و وینگ ریمز (Ving Rhames)، بازیگرانی هستند که در هر پروژه‌ای می‌توانند وزنِ کیفیِ کار را بالا ببرند، اما در مانگوس، آن‌ها قربانیِ قلمِ ضعیفِ تامپسون ایوانز (Thompson Evans) شده‌اند. نقد الکس هریسون در ScreenRant به درستی اشاره می‌کند که تلاش تومی برای استخراج احساسات از یک نقشِ تهی، «معجزه‌آسا» است. این جمله، بیش از آنکه ستایشی از بازیگر باشد، نیشتری به بدنه فیلمنامه است که نمی‌داند با کاراکترهای فرعی خود چه کند.

در مدیوم تلویزیون یا سینمای اکشن، بازیگر تنها نیمی از مسیر را طی می‌کند. وقتی آرک روایی کاراکتر در طول فصل یا فیلم به درستی نوشته نشده باشد، حتی بهترین بازیگران هم در حال «راه رفتن در خواب» (Sleepwalking) به نظر می‌رسند. در مانگوس، فقدان درام باعث شده تا بازیگرانِ بزرگی که نامشان در تیتراژ می‌درخشد، در فضای خالیِ داستان گم شوند. این اتلافِ استعداد، یکی از دلایل اصلیِ ناامیدیِ منتقدان و امتیاز ۲۱٪ در متاکریتیک و راتن تومیتوز است.

آیا نیسون به پایانِ راه در ژانر تریلر رسیده است؟

نکته‌ای که در کنداکتور پخشِ اخیرِ آثار نیسون دیده می‌شود، یک «خستگیِ مخاطب» (Audience Fatigue) مشهود است. تماشاگران دیگر با نام لیام نیسون و یک پوسترِ اکشن، به سینماها هجوم نمی‌آورند. وقتی فیلم‌هایی مانند «در سرزمین قدیسان و گناهکاران» (In the Land of Saints and Sinners) به عنوان استثناهای مثبتِ کارنامه او در سال‌های اخیر شناخته می‌شوند، یعنی نیسون هنوز توانایی بازی در نقش‌های عمیق را دارد، اما انتخاب‌های او در ژانر اکشنِ خالص، به شدت افت کرده‌اند.

مانگوس احتمالاً در پلتفرم‌های استریمینگ مانند پرایم ویدیو (Prime Video) به دلیلِ راحتیِ دسترسی، دیده خواهد شد، اما این به معنای موفقیت هنری نیست. برای بازگشت به دوران طلایی، نیسون نیازمندِ همکاری با شو رانرها و فیلمنامه‌نویسانی است که ریسکِ عبور از کلیشه‌های «کهنه‌سربازِ بی‌گناه» را بپذیرند. در غیر این صورت، این مسیر به جایی ختم می‌شود که حتی کلیف‌هنگرهای انتهای اپیزود یا پیچش‌های داستانیِ دقیقه نودی هم نمی‌توانند مخاطبِ هوشمندِ امروز را غافلگیر کنند. مانگوس نه یک فاجعه مطلق، بلکه یک درس بزرگ برای صنعت سینماست: اکشن، بدونِ جانِ داستان، تنها آهن‌پاره‌هایی است که با سرعت حرکت می‌کنند.