وقتی خنده سث روگن، پروژه کلئوپاترای اسکورسیزی را به مسلخ برد

ترکش‌های دیجیتال یک کمدی جنجالی

هنوز هم وقتی به سال ۲۰۱۴ و آن هک تاریخی سونی پیکچرز (Sony Pictures) فکر می‌کنم، لرزه بر اندام صنعت سرگرمی می‌افتد. آن روزها هالیوود درگیر یک پارانویا تمام‌عیار بود؛ ماجرای فیلم «مصاحبه» (The Interview) با بازی سث روگن (Seth Rogen) و جیمز فرانکو که با محوریت ترور خیالی رهبر کره شمالی ساخته شد. اما فراتر از جنجال‌های سیاسی، این ماجرا یک قربانی خاموش داشت که حالا مارتین اسکورسیزی (Martin Scorsese) پرده از آن برداشته است. در حالی که همه حواس‌ها به امنیت شبکه‌های سونی بود، پروژه‌ای بلندپروازانه در دفتر مدیران استودیو خاکستر شد.

اسکورسیزی در روایت‌های اخیرش به وضوح اشاره می‌کند که چگونه آن حملات سایبری «همه چیز را خراب کرد». تصور کنید؛ کارگردان «رفقای خوب» (Goodfellas) قرار بود روی صندلی کارگردانی یک درام حماسی درباره کلئوپاترا بنشیند. اما وقتی سرورهای استودیو زیر بار حملات سایبریِ منتسب به هکرهای وابسته به کره شمالی فرو ریخت، اولویت‌های سونی از هنرِ فاخر به بقای ساختاری تغییر کرد. پروژه‌ای که می‌توانست یکی از میزانسن‌های خیره‌کننده اسکورسیزی باشد، در میان آتش‌بازی‌های سیاسیِ یک کمدی پرحاشیه سوخت.

چرا کیم جونگ اون سینمای حماسی را برنتافت؟

اسکورسیزی با همان لحن تلخ و گزنده همیشگی‌اش می‌گوید: «کیم جونگ اون شوخ‌طبعی ندارد.» این جمله شاید ساده به نظر برسد، اما عمق فاجعه‌ای را نشان می‌دهد که بر سر جریان اصلی سینما آوار شد. وقتی یک رژیم تمامیت‌خواه تصمیم می‌گیرد با سلاح کد و باینری به قلب لس‌آنجلس حمله کند، دیگر فرقی نمی‌کند فیلم شما یک کمدی بی‌پرواست یا یک بازخوانی باشکوه از تاریخ مصر باستان. کلئوپاترای اسکورسیزی قربانی شد چون سونی دیگر توان ریسک کردن روی پروژه‌های بزرگ و گران‌قیمت را در آن جو خفقان‌آور نداشت.

این یک درس تلخ برای استودیوها بود. میزانسن پرکشش اسکورسیزی در فیلم‌هایش همیشه نیازمند آرامش و تمرکزِ تولیدی است که در آن دوران، مطلقاً وجود نداشت. مدیریت سونی پس از آن هک، درگیر بازسازی اعتماد از دست رفته بود و به جای سرمایه‌گذاری روی درام‌های پرهزینه، به سمت پروژه‌های امن‌تر و کم‌خطرتر عقب‌نشینی کرد. در واقع، شوخی سث روگن با رهبر کره شمالی، ناخواسته به «بمبی» تبدیل شد که نه فقط سونی، بلکه سینمادوستان جهان را از تماشای نگاه اسکورسیزی به ملکه نیل محروم کرد.

وقتی ارقام گیشه، هنر را به حاشیه می‌رانند

در دنیای باکس‌آفیس، ما همیشه از «ریتم تدوین» و «سوددهی تجاری» حرف می‌زنیم، اما کمتر به این می‌پردازیم که چگونه سیاست‌های بین‌المللی، جریان سرمایه را به سمت دیگری منحرف می‌کند. پروژه کلئوپاترا قرار بود یک اثر بلاک‌باستری با امضای مولف باشد. اما پس از آن رسوایی دیجیتال، سونی پیکچرز با ترس از حملات مشابه، از هر پروژه‌ای که می‌توانست حساسیت‌برانگیز باشد، فاصله گرفت. این همان لحظه‌ای است که «تعلیق نفس‌گیر» از فیلمنامه به اتاق‌های هیئت‌مدیره منتقل شد.

سودآوری مالی در دنیای استودیوها، همواره در تقابل با خلاقیت هنری است. وقتی استودیو می‌بیند که یک فیلم می‌تواند امنیت ملی یا حداقل امنیت دیجیتال آن‌ها را به خطر بیندازد، منطقِ «سود خالص» حکم می‌کند که آن فیلم نباید ساخته شود. متأسفانه کلئوپاترای اسکورسیزی در این بازیِ شطرنج استراتژیک، مهره‌ای بود که قربانی شد تا سونی بتواند از بحران خارج شود. این که چقدر از آن پروژه در حد ایده‌های اولیه باقی ماند و چقدر به مرحله پیش‌تولید رسید، هنوز هم برای سینه‌فیل‌ها یک حسرت بزرگ است.

درس‌های ماندگار از یک سقوطِ ناخواسته

این اتفاق به ما می‌گوید که سینما چقدر آسیب‌پذیر است. ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که یک توییت، یک فیلم یا حتی یک سکانسِ جسورانه می‌تواند واکنش‌های زنجیره‌ای جهانی ایجاد کند. اسکورسیزی، این استادِ بی‌بدیل، شاید حالا با نگاهی سرد به گذشته نگاه می‌کند، اما برای ما طرفدارانش، این یک فقدان است. فقدانِ شیمیِ بازیگرانی که هرگز انتخاب نشدند، فقدانِ دکورهایی که هرگز ساخته نشدند و فقدانِ موسیقی متنی که هرگز روی صحنه‌ای که اسکورسیزی طراحی کرده بود، سنگینی نکرد.

در نهایت، شاید این تنها درسِ بزرگِ ماجرای سونی و کره شمالی باشد: هنر همیشه در معرضِ برخوردهایِ سلیقه‌ای و سیاسی است، اما آن‌چه از دست می‌رود، بخشی از تاریخ سینماست. اسکورسیزی هنوز هم با همان قدرت در حال ساختن است، اما جای خالی کلئوپاترا در کارنامه‌اش، یادآورِ روزهایی است که یک کمدیِ پرحاشیه، دنیایِ سینما را به لرزه درآورد و یکی از باشکوه‌ترین پروژه‌های تاریخ را به مسلخ برد.