سایه‌های کهن بر دیوارهای نو؛ ده حلقه چگونه زنجیره روایت مارول را پیوند زد

میراثی که در غبارِ زمان گم نشد

از همان نخستین لحظاتِ ظهورِ مرد آهنی (Iron Man) در سال ۲۰۰۸، سازمان «ده حلقه» (Ten Rings) همچون شبحی در پس‌زمینهٔ پرهیاهوی دنیای سینمایی مارول (MCU) حضور داشت. برای من به عنوان ناظری که همواره در پی کشف زیرمتن‌های سیاسی در دلِ سرگرمی‌های جریان اصلی هستم، بازگشت این سازمان در سریال جدید «ویژن‌کوئست» (VisionQuest) نه یک اتفاق ساده برای پیشبرد داستان، که یک تصمیم استراتژیک در جهت انسجام‌بخشی به جهان داستانی است که گاه در وسعتِ بی‌انتهای خود، رشته‌های اتصالش را از دست می‌دهد.

این بازگشت، فراتر از یک ارجاع نوستالژیک به سال‌های آغازینِ این جهان است. وقتی صحبت از «ده حلقه» می‌شود، ما با مفهومی فراتر از یک گروه تروریستی ساده روبرو هستیم؛ این سازمان، استعاره‌ای از قدرتِ سایه‌ای است که در تمام این سال‌ها از دلِ شکست‌های خورد شده‌اش، سلاح‌های نوینی ساخته است. پیوند خوردنِ این سازمان با تهدیدِ وجودیِ ویژن (Vision) در VisionQuest، نشان‌دهنده گذارِ مارول از فانتزی‌های کیهانی به سمت درام‌های روان‌شناختی و تنش‌های سیاسی‌-نظامی است که به عقیده من، فرمِ رواییِ پخته‌تری را به نمایش می‌گذارد.

تلاقی فلز و معنا در میزانسن‌های خشونت‌بار

در VisionQuest، شاهد استفاده‌ای هوشمندانه از المان‌های متریال هستیم. حضور پالادین (Paladin) با بازی تاد استاش‌ویک (Todd Stashwick) که به واسطه معاملات پشت‌پرده با ده حلقه، به گلوله‌ها و زره آدامانتیوم (Adamantium) مجهز شده، یک تقارن بصری و مفهومیِ درخشان ایجاد می‌کند. نفوذِ این فلزِ افسانه‌ای به بدنِ ویبرانیومی ویژن، تنها یک سکانس اکشن نیست؛ بلکه نمادی از آسیب‌پذیریِ «کمال» در برابر «فسادِ زیرزمینی» است.

استفاده از آدامانتیوم به عنوان ابزارِ حذفِ یک موجودِ نیمه‌خدا، امضای مؤلفِ این سریال در جهتِ واقع‌گرایانه‌تر کردنِ تقابل‌هاست. در اینجا، دیگر نیازی به انفجارهای بزرگ نیست؛ سکوتِ میانِ دیالوگ‌های سردِ مزدورانِ مادری‌پور و صدایِ فلزیِ برخوردِ گلوله‌ها با بدنِ ویژن، به مراتب تأثیرگذارتر از تمامِ جلوه‌های ویژه پرهزینه‌ای است که در آثار اخیرِ این ژانر دیده‌ایم. این میزانسنِ مینی‌مالیستی اما خشن، به خوبی عمقِ تهدیدی را که ده حلقه ایجاد کرده، به رخ می‌کشد.

بازگشتِ «رضا»؛ درامی از جنسِ خیانت و بقا

شاید تکان‌دهنده‌ترین بخشِ این روایت، بازگشتِ کاراکترِ «رضا» (Raza) با بازی فاران طاهر (Faran Tahir) باشد. کسی که در سال ۲۰۰۸ آغازگرِ تمامِ این ماجراها بود، اکنون پس از سال‌ها شکنجه در سیاه‌چاله‌های خودِ سازمان، به عنوان یک بازمانده‌ی زخم‌خورده بازگشته است. این قوسِ شخصیتی، لایه‌ای از تراژدی را به ده حلقه اضافه می‌کند که پیش‌تر در آثارِ فانتزیِ مارول به ندرت دیده بودیم.

این که او اکنون از مادری‌پور (Madripoor) به عنوان پایگاه عملیاتی استفاده می‌کند، انتخابی هوشمندانه است. مادری‌پور همیشه در کمیک‌ها نمادِ هرج‌ومرج و معامله‌گری‌های خاکستری بوده است. حضور «رضا» در این فضا، ده حلقه را از یک سازمانِ ایدئولوژیکِ خشک، به یک «کارتلِ قدرت» تبدیل کرده که برای «مشتری» (The Client) نامشخصی کار می‌کند. این ابهام، همان زیرمتنِ روان‌شناختی است که مخاطبِ جدیِ سینما را تا لحظه آخرِ سریال، درگیرِ تحلیلِ روابط میانِ شخصیت‌ها می‌کند.

تقابلِ کهن‌الگوها در آستانهٔ فاجعه

در حالی که ما در VisionQuest شاهدِ فعالیت‌های سایه‌ایِ این سازمان هستیم، سینما در ماه دسامبر با «انتقام‌جویان: روز قیامت» (Avengers: Doomsday) و بازگشتِ شانگ-چی (Shang-Chi) با بازی سیمو لیو (Simu Liu)، وجهِ جادوییِ ده حلقه را به تصویر می‌کشد. این تضادِ رفتاری میانِ شاخه نظامیِ مستقر در مادری‌پور و میراثِ جادوییِ خاندانِ «شو ون‌وو» (Xu Wenwu)، همان چیزی است که به این سازمان، جایگاهی منحصربه‌فرد در تاریخِ سینمایِ ابرقهرمانی می‌دهد.

آینده‌ی این سازمان، همچون مه صبحگاهیِ مادری‌پور، مه‌آلود است. اما یک چیز قطعی است: ده حلقه دیگر تنها یک ابزار برای پیشبردِ داستان‌های منزوی نیست؛ آن‌ها به بافتِ اصلیِ دنیایِ مارول تبدیل شده‌اند. برای من به عنوان یک منتقد، دیدنِ این که چگونه مارول با بازگرداندنِ عناصری از سال ۲۰۰۸ به قلبِ سریال‌های مدرنِ ۲۰۲۶، سعی در ایجادِ یک پیوستگیِ ارگانیک دارد، ستودنی است. این بازگشت، نه یک عقب‌گرد، بلکه ادای احترامی به اصالتِ ریشه‌ها در عینِ پویاییِ فرم است.