مایک فلنگن و احضارِ دوباره‌ی امر قدسی در The Exorcist: Martyrs

هندسه‌ی هراس در دستان معمارِ سکوت

در میان هیاهوی نیویورک کامیک‌کان ۲۰۲۶ (NYCC 2026)، آنچه در غرفه اختصاصی فیلم «جن‌گیر: شهدا» (The Exorcist: Martyrs) رخ داد، فراتر از یک رونمایی مرسوم برای هواداران بود. مایک فلنگن (Mike Flanagan) که پیش‌تر با سریال‌های روان‌شناختی خود، الفبای تازه‌ای در ژانر وحشتِ اندیشمندانه تعریف کرده، اکنون با جسارتی ستودنی به سراغ میراثی رفته که دهه‌هاست زیر سایه سنگین نسخه کلاسیک ویلیام فریدکین نفس می‌کشد. فلنگن در گفت‌وگوی خود با ما تأکید کرد که در این اثر، «وحشت» نه در فوران خون، بلکه در شکاف میان باورهای فردی و فروپاشی نظام‌های اخلاقی نهفته است.

این فیلمساز مؤلف، برخلاف بسیاری از هم‌قطارانش در هالیوود که به بازسازی‌های پرهزینه و تهی از معنا دلبسته‌اند، در «جن‌گیر: شهدا» به دنبال کالبدشکافی مفهوم «شهادت» است. او با بهره‌گیری از قاب‌بندی‌های نقاشانه و میزانسن‌های مینی‌مالیستی، تلاش کرده تا تماشاگر را نه با هیولاهای بیرونی، که با شیاطین درونی شخصیت‌ها مواجه کند. این رویکرد، امضای شخصی اوست که در هر پلان از این اثر جدید، به وضوح دیده می‌شود.

چیویتل اجیوفور؛ بازیگری در قلمرو سایه‌ها

چیویتل اجیوفور (Chiwetel Ejiofor)، بازیگر توانمندی که همواره با انتخاب‌های وسواس‌گونه‌اش شناخته می‌شود، در این نشست از تجربه‌ی همکاری با فلنگن به عنوان «سفری به اعماق تاریکیِ وجودی» یاد کرد. او معتقد است که نقش او در این فیلم، نه یک مبارز کلیشه‌ای با نیروهای اهریمنی، بلکه انسانی است که در میانه‌ی یک بحران وجودی، در حال فروپاشی است. اجیوفور با آن نگاه‌های نافذ و سکوت‌های سنگینی که در میان دیالوگ‌های فیلم تنیده شده، عمق معنایی اثر را به سطح جدیدی ارتقا داده است.

اجیوفور می‌گوید: «فلنگن به من اجازه داد تا در سکوت بازی کنم؛ چیزی که در سینمای امروز کمتر دیده می‌شود.» این همان نکته‌ای است که من به عنوان یک منتقد همواره بر آن تأکید دارم؛ بازیگرانی که قدرتِ «نبودِ دیالوگ» را درک می‌کنند، توانایی انتقالِ مفاهیم پیچیده‌ی روان‌شناختی را از طریق زبان بدن و تغییرات ظریف در میمیک چهره دارند. در «جن‌گیر: شهدا»، شاهد تقابل دو جهان‌بینی هستیم که در قاب‌های اکسپرسیونیستی کارگردان، به شکلی غریب با هم گره می‌خورند.

اسکارلت جوهانسون؛ در آستانه‌ی یک تحول بصری

شاید جنجالی‌ترین بخش این پروژه، حضور اسکارلت جوهانسون (Scarlett Johansson) باشد؛ بازیگری که حالا با لقب «ملکه جیغ» (Scream Queen) در این اثر ظاهر می‌شود. اما اجازه دهید از این واژه کلیشه‌ای فراتر برویم. آنچه جوهانسون در فیلم جدید فلنگن ارائه می‌دهد، فرسنگ‌ها با کلیشه‌های رایج وحشت فاصله دارد. او در این فیلم به عنصری از استعاره‌های بصری تبدیل شده است؛ حضوری که در هر سکانس، تعادلِ زیباشناختی صحنه را تغییر می‌دهد.

فلنگن درباره انتخاب جوهانسون می‌گوید که او به دنبال بازیگری بوده که بتواند «دردِِ آگاهی» را در چشمانش حمل کند. جوهانسون در این همکاری، از ابزارهای بیانی خود برای بازتعریفِ مفهومِ «قربانی» استفاده کرده است. او در اینجا نه یک طعمه برای هیولا، بلکه شاهدی بر زوالِ انسانیت است که با حضورش، فضای سنگین و خفقان‌آور فیلم را به شکلی متناقض، باشکوه جلوه می‌دهد.

فراتر از ژانر؛ تجربه‌ای در ستایشِ فرم و محتوا

آنچه «جن‌گیر: شهدا» را از سایر آثارِ مشابه متمایز می‌کند، وفاداریِ فلنگن به اصولِ سینمای مؤلف است. او در اینجا از تکنیک‌های بصری مدرن برای تقویتِ درون‌مایه‌های کلاسیک استفاده کرده است. نورپردازی‌های طبیعی و استفاده از سایه‌های عمیق در این فیلم، یادآور دوران طلایی سینمای اکسپرسیونیست است که با نگاهِ دوربینِ امروزی، به کمال رسیده است. این فیلم به ما یادآوری می‌کند که وحشت، تنها زمانی تأثیرگذار است که ریشه در واقعیت‌های تلخِ اجتماعی و شخصی داشته باشد.

در نهایت، «جن‌گیر: شهدا» تنها یک فیلم ترسناک نیست؛ بلکه تلاشی است برای بازگشت به ریشه‌های اصیلِ سینمای هنری که در آن «تصویر» بیش از «داستان» حرف می‌زند. طنینِ احساسیِ پایان‌بندی این فیلم، بدون شک تا مدت‌ها پس از خروج از سالنِ سینما، در ذهنِ مخاطبِ جدی باقی خواهد ماند. مایک فلنگن بار دیگر ثابت کرد که می‌توان در دلِ یک فرنچایز تجاری، اثری ساخت که همزمان به هوشِ مخاطب احترام بگذارد و استانداردهای زیباشناسی فرم را بازتعریف کند.