کامپیوترت را تمیز نگه دار: ابزارهای مخفی ویندوز که نادیده می‌گیری!

غبار روبی دیجیتال: چرا پاکسازی درونی کامپیوتر از گردگیری فیزیکی واجب‌تر است؟

همهٔ ما می‌دانیم که کیس کامپیوترمان پر از گرد و غبار می‌شود و باید گاهی آن را باز کنیم و با سشوار یا باد فشرده، غبارها را بیرون کنیم. راهنمای تمیز کردن فیزیکی کیس کامپیوترتان را قبلاً در NextIT.ir خواندید، اما یک غفلت بزرگ‌تر وجود دارد که کمتر به آن پرداخته می‌شود: تلنبار شدن آشغال‌های دیجیتال درون خود سیستم‌عامل ویندوز. مایکروسافت ابزارهایی برای این کار در نظر گرفته، اما چقدر واقعاً مؤثرند؟ ما برای یافتن پاسخ، سه ابزار اصلی را روی یک درایو تستی که فقط ۴ درصد فضای خالی داشت، اجرا کردیم. نکتهٔ مهم: هیچ فایلی پاک نشد، فقط اسکن انجام دادیم تا ببینیم هر ابزار چه چیزی را برای حذف پیشنهاد می‌دهد.

ابزارهای قدیمی ویندوز: Disk Cleanup و Storage Sense، آیا هنوز کارایی دارند؟

قدیمی‌ترین عضو این خانواده، `Disk Cleanup` است که از زمان ویندوز ۹۸ همراه ما بوده و تغییر چندانی نکرده. کافیست درایو مورد نظر را انتخاب کنید، چند لحظه صبر کنید تا اسکن اولیه تمام شود، گزینه‌هایی مثل فایل‌های موقت، کش تصاویر بندانگشتی و سطل بازیافت را تیک بزنید و تمام. در تست ما، این ابزار فقط موفق شد ۱.۶۶ گیگابایت فایل زاید پیدا کند. `Storage Sense` که در بخش `Settings > System > Storage` قرار دارد، قرار است به صورت خودکار و در پس‌زمینه کار کند؛ سطل بازیافت را خالی کند، پوشه دانلودها را پاک کند و فایل‌های موقت را زمان‌بندی کند. این ابزار هم دقیقاً همان ۱.۶۶ گیگابایت را پیشنهاد داد! این اعداد نشان می‌دهد که این دو ابزار قدیمی، بخش بسیار کوچکی از فضای اشغال شده توسط فایل‌های زاید را پوشش می‌دهند. مشکل اینجاست که حتی این مقدار کم هم توسط `Storage Sense` به طور خودکار پاک نمی‌شود، چون ویندوز ۴ درصد فضای خالی را «کم» تلقی نمی‌کند و این ابزار تا زمانی که فضای دیسک واقعاً کم نباشد، فعال نمی‌شود. برای رفع این مشکل، باید در تنظیمات `Storage Sense`، گزینهٔ اجرای آن را از «هنگام کمبود فضای دیسک» به «هر روز»، «هر هفته» یا «هر ماه» تغییر دهید.

Microsoft PC Manager: ناجی فضای از دست رفته یا ابزاری نمایشی؟

اما ابزار سوم، `Microsoft PC Manager`، یک نرم‌افزار رایگان جداگانه است که علاوه بر ابزارهای تقویتی و بهینه‌سازی، یک پاک‌کنندهٔ قدرتمند هم دارد. این ابزار اسکن عمیق‌تری انجام می‌دهد و نتایج را دسته‌بندی می‌کند. در تست ما، `PC Manager` عدد ۲۶ گیگابایت را نشان داد، اما بخش بزرگی از این عدد شامل فایل‌هایی بود که تیک نخورده بودند و مایکروسافت آن‌ها را «بالقوه» قابل حذف می‌دانست، نه حتماً زاید. با این حال، وقتی دقیق‌تر شدیم و فضای واقعی زاید را اندازه‌گیری کردیم (حدود ۲۰ گیگابایت)، متوجه شدیم که `PC Manager` توانسته حدود ۹۰ درصد این فایل‌ها را شناسایی کند. بیشترین حجم زاید شناسایی شده شامل کش NVIDIA (۹.۲۵ گیگابایت)، کش مرورگر کروم (حدود ۵ گیگابایت) و گزارش‌های کرش برنامه‌ها (۲.۲ گیگابایت) بود که دو ابزار قبلی اصلاً آن‌ها را ندیده بودند. `PC Manager` همچنین قابلیت «مدیریت فایل‌های حجیم» را دارد که لیست فایل‌های بزرگ‌تر از ۱۰ مگابایت را نمایش می‌دهد تا خودتان تصمیم بگیرید کدام‌ها را نگه دارید و کدام‌ها را حذف کنید. این ابزار با اینکه کمی در مورد «تقویت» و «سلامت» سیستم اذیت می‌کند، اما در شناسایی و پیشنهاد حذف فایل‌های زاید، بسیار بهتر عمل می‌کند.

فراتر از ابزارهای داخلی: چه چیزی واقعاً فضای شما را اشغال می‌کند؟

حقیقت این است که هیچ‌کدام از ابزارهای داخلی ویندوز نمی‌توانند جادویی تمام فایل‌های زاید را پاک کنند. در تست ما، حتی با بهترین ابزار، فضای خالی درایو از ۴ درصد به حدود ۶ یا ۷ درصد رسید. برای آزاد کردن فضای قابل توجه، باید به سراغ مقصران اصلی برویم: بازی‌های حجیم، فایل‌های ویدئویی، کتابخانه‌های عکس و موارد مشابه. اگر درایو شما پر است، اولین قدم استفاده از قابلیت «مدیریت فایل‌های حجیم» در `PC Manager` است تا بفهمید چه چیزی بیشترین فضا را اشغال کرده. سپس باید با دقت تصمیم بگیرید که کدام فایل‌ها ارزش نگه داشتن دارند و کدام‌ها را می‌توانید حذف کنید. همچنین، هنگام حذف برنامه‌ها، بهتر است از ابزارهای جانبی مانند `Revo Uninstaller` استفاده کنید تا مطمئن شوید هیچ پوشه، کش یا ورودی رجیستری اضافی پس از حذف برنامه باقی نمی‌ماند. `CCleaner` هم که زمانی محبوب بود، حالا به دلیل جمع‌آوری داده‌های اضافه و تبدیل شدن به bloatware، دیگر توصیه نمی‌شود.

جمع‌بندی: رویکرد هوشمندانه برای کامپیوتری سالم‌تر

پس چگونه کامپیوترتان را تمیز نگه دارید؟ بهترین رویکرد ترکیبی است: تنظیم `Storage Sense` برای اجرا شدن هفتگی یا ماهانه، انجام یک پاکسازی عمیق با `Microsoft PC Manager` به صورت ماهانه، و استفاده از ابزاری مانند `Revo Uninstaller` برای حذف کامل برنامه‌ها. اما مهم‌تر از همه، بدانید که بخش زیادی از فضای اشغال شده توسط فایل‌های شخصی شماست. مدیریت هوشمندانهٔ این فایل‌ها، کلید اصلی داشتن یک کامپیوتر سالم و سریع است، نه فقط تکیه بر ابزارهای خودکار که اغلب نیمی از ماجرا را نادیده می‌گیرند. به یاد داشته باشید، یک کامپیوتر تمیز، فقط گرد و غبار فیزیکی ندارد، بلکه باید از درون هم پاکیزه باشد.