خداحافظی ساشا بارون کوهن با کمدی چریک؛ هوش مصنوعی، تارانتینو و تیر آخر علی جی

خروج از استودیو؛ پایان عصر کمدی چریک و آکوستیک ساشا بارون کوهن

اگر سینما و اجرای کمدی را مانند ضبط یک تراک آکوستیک در نظر بگیریم که بدون کوچک‌ترین پلاگین ترمیمی یا ویرایش دیجیتال، مستقیماً روی نوار مغناطیسی ثبت می‌شود، «ساشا بارون کوهن» (Sacha Baron Cohen) استاد بی‌بدیل این ضبط‌های زنده و پرخطر بود. او در جدیدترین گفتگویش در پادکست «کمدی یعنی تجارت» (Comedy Means Business Podcast) رسماً اعلام کرد که اثر جدیدش یعنی «علی جی: کی من هستم؟» (.Ali G: Who Iz I) آخرین نمایش او در سنگر کمدی مخفیانه یا همان اندرکاور (Undercover Comedy) خواهد بود. این تصمیم، خبر از پایان دورانی می‌دهد که در آن مخاطب با صدای واقعی و بدون سانسور خیابان، بدون اورداب (Overdub) و فیلترهای استودیویی مواجه می‌شد.

کوهن طی سه دهه گذشته با کاراکترهایی چون «علی جی» (Ali G)، «بورات» (Borat) و «برونو» (Bruno)، فرمی از اجرا را به نمایش گذاشت که هیچ شباهتی به کمدی‌های خطی و استریل شده استودیوهای هالیوودی نداشت. کار او مانند نشستن در برابر یک ستاپ آکوستیک کاملاً لخت و آنالوگ بود؛ جایی که اگر فرکانس گیتار یا تمپوی درامز تنها یک میلیمتر از ریتم خارج می‌شد، تمام پروژه به ویرانی می‌رسید. در کمدی زیرپوستی، هیچ اتاق کنترلی وجود ندارد که صدا مهندس را نجات دهد؛ اگر سوژه دست تو را بخواند، تمام برداشت نابود شده است. حالا کوهن اعلام می‌کند که این ریسک آنالوگ به آخر خط رسیده، چرا که شناخته‌شده بودن چهره‌اش، فضا را برای تنفس این سازبندی آکوستیک تنگ کرده است.

اجراهای مخفیانه کوهن همیشه یک استیج صوتی عریض و تفکیک‌یافته از جامعه را نشان می‌دادند. او صداهای حاشیه‌ای، فتیش‌های عجیب، تعصبات پنهان و ریاکاری‌های مدرن را بدون آنکه پردازش مصنوعی روی آن‌ها انجام دهد، جلوی میکروفون می‌آورد. حذف این نوع کمدی از کارنامه او، یعنی کم شدن یک لایه مهم از داینامیک رِنج اجراهای زنده در حوزه سینما و سرگرمی؛ خروجی این اتفاق، تسلیم شدن بیشترِ میدان به نفع تولیدات پلاستیکی و سفارشی است.

هارمونی بداهه و ریتم تارانتینویی؛ وقتی ضبط زنده بر پروداکشن مصنوعی غلبه می‌کند

کوهن در بخشی از این مصاحبه، با اشاره به «کوئنتین تارانتینو» (Quentin Tarantino)، به ریتم درامز و هارمونی گیتار در سینمای روایت‌محور پرداخت. سینمای تارانتینو همواره به دلیل داشتن بافت صوتی ارگانیک، استفاده از موزیک‌های وینتیج، و زمان‌بندی دقیق در دیالوگ‌نویسی شناخته می‌شود. کوهن توضیح می‌دهد که چطور کمدی بداهه و کاراکترمحور او از نظر مهندسیِ ساختار، نیازمند همان دقت ضرب‌آاهنگی است که تارانتینو در ضربات سینمایی‌اش به کار می‌گیرد. در یک سکانس تارانتینویی، سکوت‌ها به اندازه انفجارها فرکانس دارند؛ دقیقاً مشابه همان سکوت‌های سنگینی که کوهن پس از طرح یک سوال احمقانه از زبان «بورات» در برابر یک سیاستمدار ایجاد می‌کرد.

این نوع تنظیم، متکی بر تفکیک دقیق هارمونیک‌ها در سناریو است. در یک میکس حرفه‌ای، اگر صدای بیس بیش از حد بالا باشد، رنگ صدای گیتار گم می‌شود. در کمدی چریک کوهن نیز، کاراکتر اصلی نباید بازیگران واقعی یا سوژه‌ها را کاملاً خفه کند، بلکه باید فضایی بسازد تا سوژه، ذات واقعی و فرکانس‌های پنهان شخصیت خود را بیرون بریزد. این همان نقطه‌ای است که ساختار سینمایی تارانتینو و اجرای زنده کوهن به یک هارمونی مشترک می‌رسند: احترام به اصالت لحظه و عدم استفاده از تکنیک‌های جبرانی در پس‌تولید.

با نگاهی به افت کیفی تولیدات پاپ تجاری در سینمای کمدی امروز، می‌بینیم که اکثر کمدی‌ها به شوخی‌های فشرده‌شده و بدون داینامیک رنج بسنده می‌کنند؛ شوخی‌هایی که مانند اهنگ‌های امروزی از شدت «جنگ بلندی صدا» (Loudness War) گوش را خسته می‌کنند و هیچ عمقی در استیج صوتی خود ندارند. در مقابل، رویکرد تارانتینویی و اجراهای آنالوگ کوهن، فضایی برای تنفس سازبندی آکوستیکِ رفتار انسانی باقی می‌گذارند.

خطر الگوریتم‌ها و هوش مصنوعی؛ مرگ داینامیک رِنج و روح ارگانیک اجرا

چالش دیگری که ساشا بارون کوهن در پادکست مطرح کرد، نفوذ بی‌حدومرز «هوش مصنوعی» (AI) در ساختار خلاقانه سینما و هنر است. به عنوان کسی که سال‌ها نویزها، خش‌ها و بی‌نظمی‌های رفتار انسانی را به عنوان ماده اولیه کمدی خود به کار گرفته، کوهن هوش مصنوعی را الگوریتمی می‌داند که هدفش استریل کردن همه‌چیز است. در مهندسی صدا، وقتی یک قطعه آکوستیک را وارد نرم‌افزارهای کوانتایز (Quantize) یا تیونینگ خودکار می‌کنی، تمام نوسانات ریز و نقص‌های انسانی که به صدا «روح آنالوگ» می‌دادند از بین می‌روند. هوش مصنوعی نیز دقیقا همین کار را با فیلم‌نامه و شوخی‌ها می‌کند.

الگوریتم‌های هوش مصنوعی بر اساس میانگین داده‌ها تصمیم می‌گیرند؛ آن‌ها کمدی و هنر را به یک فرمول ریاضیِ پیش‌بینی‌پذیر تبدیل می‌کنند که فاقد هرگونه هارمونی غیرمنتظره است. کوهن هشدار می‌دهد که ابزارهای AI شاید بتوانند ساختار یک لطیفه را بازسازی کنند یا صدای یک بازیگر را با دقت بالا شبیه‌سازی نمایند، اما هرگز نمی‌توانند آن «تنش آنالوگ» و خطرپذیری موجود در یک صحنه بداهه را خلق کنند. هنر کمدی در عدم قطعیت زنده است؛ در فرکانس‌های ناخواسته‌ای که در هیچ دیتاستی تعریف نشده‌اند.

میکس ارگانیک در برابر پروداکشن مصنوعی دقیقاً همین‌جا معنی پیدا می‌کند. سینمایی که تماماً توسط هوش مصنوعی و محاسبات الگوریتمی هدایت شود، مثل یک فایل صوتی فشرده‌شده MP3 با بیت‌ریت پایین است که تمام فرکانس‌های بالا و پایین آن قیچی شده‌اند. این نوع تولید، گرچه در ظاهر تمیز و بی‌نقص به نظر می‌رسد، اما فاقد آن گرمای آنالوگ است که گوش و روح مخاطب را درگیر کند.

عبور از خط قرمز جورج کارلین؛ رزونانس شوک، فرکانس‌های ممنوعه و آینده سینما

نقطه عطف این گفتگو، ارجاع به جمله مشهور «جورج کارلین» (George Carlin) بود: «وظیفه کمدین این است که خط قرمز را پیدا کند و عامدانه از آن عبور کند.» بارون کوهن در طول حرفه خود همواره همانند یک مهندس صدای جسور عمل کرده که ولوم را روی محدوده قرمز (Clipping) می‌برد تا مرزهای پذیرش جامعه را تست کند. او نشان داد که اگر صدا اندکی اوردرایو (Overdrive) نشود، هرگز حقیقت خام و دست‌نخورده از دل دیالوگ‌های اتو کشیده بیرون نخواهد آمد.

عبور از خط قرمز، نیازمند فهم دقیق از داینامیک رنج و جلوگیری از خفگی صدا است. اگر کمدین فقط برای جلب توجه جیغ بکشد، نتیجه کار یک نویز آزاردهنده خواهد بود؛ اما کوهن با معماری دقیق کاراکترهایش، لایه‌های زیرین خطوط قرمز سیاسی و اجتماعی را هدف قرار می‌داد. او فرکانس‌های ممنوعه جامعه را کشف می‌کرد و آن‌ها را با چنان کیفیتی روی استیج صوتی عریض می‌آورد که مخاطب همزمان با خندیدن، دچار شوک و آگاهی می‌شد.

با بازنشستگی کاراکتر «علی جی» و پایان دوره‌ کمدی‌های مخفیانه ساشا بارون کوهن، سینمای آلترناتیو یکی از آخرین اجراکنندگانِ زنده و بدون فیلتر خود را از دست می‌دهد. در دورانی که ملاحاظات شرکتی و کپی-پیست‌های الگوریتمی جای خالی ریسک را پر کرده‌اند، یادآوری کارهای کوهن مانند شنیدن یک صفحه وینتیج راک در میان انبوه فایل‌های بی‌روح دیجیتال است. او رفت، اما ارتعاش فرکانس‌هایی که روی خطوط قرمز ایجاد کرد، تا مدت‌ها در بدنه سینمای مستقل رزونانس خواهد داشت.