شبیخون ریاضیاتی سم آلتمن؛ تقابل درام پرهزینه هوش مصنوعی با دانشگاهیان

تهاجم سیلیکون‌ولی به برج عاج ریاضیات؛ درام تازه سم آلتمن در استودیو OpenAI

صحنه بازی عوض شده است؛ سم آلتمن (Sam Altman)، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی (OpenAI)، حالا در جایگاه یک شو رانر تمام‌عیار درام‌های پرخرج استریمینگ ایستاده که ترسی از برهم زدن قواعد کهنه ژانر ندارد. او اخیراً در پادکست «چیکی پینت (Cheeky Pint)» بی‌پرده اعتراف کرد که عطش سیری‌ناپذیر این استودیو فناورانه برای حل غامض‌ترین معماهای ریاضی جهان با سرعتی سرسام‌آور ادامه خواهد داشت. آلتمن گرچه ادعا می‌کند با حس سردرگمی و کلافگی دانشمندان همدردی دارد، اما حاضر نیست ماشین پرشتاب تولید محتوای الگوریتمی خود را حتی برای یک لحظه متوقف کند. او معتقد است بشریت حق دارد بداند قوانین کیهان چگونه کار می‌کنند و دستیابی به بنیادهای علمی بر هرگونه بی‌نظمی ناشی از شیوه‌های شتاب‌زده انتشار ارجحیت دارد.

این نبرد شباهت غریبی به استراتژی پلتفرم‌های تهاجمی استریمینگ در به زانو درآوردن هالیوود کلاسیک دارد. ریاضی‌دانانی که دهه‌ها پشت میزهای چوبی با گچ و تخته‌سیاه پیش رفته‌اند، ناگهان خود را مواجه با سیلی از قضایای اثبات‌شده توسط سیستم‌های هوش مصنوعی می‌بینند. استودیو OpenAI در ماه‌های گذشته صدها برهان و فرضیه را به شکلی نامنظم روانه اینترنت کرده؛ برهان‌هایی بدون ارجاع کافی، فاقد کانتکست تاریخی و عاری از توضیحات گام‌به‌گام که جامعه دانشگاهی را در بهت و حیرت فرو برده است. ریتم داستان‌گویی در مدیوم تلویزیون وقتی از تعادل خارج شود، تماشاگر را پس می‌زند؛ حالا ریتم انتشارات علمی OpenAI دقیقاً همین اثر را روی شریف‌ترین ذهن‌های آکادمیک جهان گذاشته است.

سندروم بینج‌واچینگ آکادمیک؛ شلیک صدها معادله بدون توضیحات صحنه

جامعه علمی اکنون با پدیده مخربی دست‌وپنجه نرم می‌کند که شباهت عمیقی به بینج‌واچینگ و خستگی مخاطب دارد؛ سرازیر شدن ناگهانی خروجی‌های محاسباتی که مجالی برای تحلیل، اعتبارسنجی و تنفس باقی نمی‌گذارد. ریاضی‌دانانی که با رسانه ورج (The Verge) گفتگو کرده‌اند، رویکرد OpenAI را یک فاجعه ساختاری در ارتباطات علمی قلمداد می‌کنند. پژوهشگران مجبورند وقت و انرژی باارزش خود را صرف اعتبارسنجی مقالاتی کنند که به تعبیر آن‌ها بسیار بد نوشته شده‌اند و ساختاری ناپخته دارند. این شتاب بی‌امان تداعی‌کننده سناریویی است که در آن اتاق نویسندگان و قلم شو رانر بدون توجه به کشش دراماتیک، در هر سکانس پلات‌توییست جدیدی خلق می‌کنند تا مخاطب از فرط گیجی تسلیم شود.

آلتمن حق دسترسی عموم به دانش بنیادین را بالاتر از هر دغدغه‌ای می‌داند، اما پارادوکس ماجرا درست در همین نقطه آشکار می‌شود. تیمی که مدعی گسترش افق‌های علم است، مقالاتی با کمترین وضوح ادراکی تولید می‌کند که گویی تنها ماشین‌ها قادر به هضم آن هستند. به جای بسط عقلانیت بشری، نوعی گسست معرفت‌شناختی در حال وقوع است. ریاضی‌دانان نه تنها از شتاب هوش مصنوعی به وجد نیامده‌اند، بلکه به داورانی بدون دستمزد تبدیل شده‌اند که موظفند خطاهای احتمالی ماشین‌های غول‌پیکر تجاری را اصلاح کنند؛ پدیده‌ای که آرک روایی کاراکتر در طول فصل فعالیت علمی پژوهشگران را دچار افول و درماندگی مطلق کرده است.

کانال مخفی «آبجوی مرا نگه‌دار»؛ قمار میلیون دلاری روی معادلات هزاره

بخش جذاب این افشاگری، توصیف آلتمن از سازوکار درونی شرکت است. او توضیح می‌دهد که چگونه وسواس حل مسائل ریاضی در این کمپانی برای برهه‌ای کنترل‌ناپذیر شد. او از کانال داخلی اسلک با عنوان طعنه‌آمیز «Model Name-Hold My Beer» نام می‌برد؛ اتاقی مجازی که در آن مهندسان هوش مصنوعی پیچیده‌ترین و بدقلق‌ترین فرضیه‌های تاریخ علم را به درون موتورهای یادگیری عمیق پرتاب می‌کردند تا تاب‌آوری آن‌ها را بسنجند. این نگرش شبیه پروداکشن‌های بی‌مهابایی است که تمام بودجه جلوه‌های ویژه را در یک صحنه منفجر می‌کنند تا تنها قدرت بازوی خود را به رخ رقبا بکشند.

اما این نمایش نمایشی ارزان نیست. آلتمن برآورد کرد که استودیو OpenAI صدها میلیون دلار برای حل مسائل پیچیده ریاضی هزینه کرده است. برای نمونه، صورت‌بندی پاسخ پیرامون معادلات ناویه-استوکس (Navier-Stokes) که از مشهورترین مسائل جایزه هزاره (Millennium Prize Problems) به شمار می‌رود، بیش از ۱۰ میلیون دلار هزینه زیرساخت پردازشی بلعیده است. تقابل دانشگاه‌های دولتی که با بودجه‌های چند هزار دلاری دست به گریبانند با تراشه‌های چندصدهزار دلاری سرورهای انویدیا، یک نابرابری هولناک را رقم می‌زند. دانشمندان سنتی عملاً دارند از زمین بازی خود بیرون رانده می‌شوند، زیرا هزینه ورود به رینگ مسابقه به مرز صدها میلیون دلار رسیده است.

معمای یانگ-میلز و سانسور پیرنگ؛ انحصار دانش پشت درهای بسته

کلیف‌هنگر انتهای اپیزود این سناریو، تناقض آشکار میان ژست شفافیت آلتمن و اقدامات عملی اوست. در حالی که او اعلام می‌کند نباید هیچ کشف بنیادینی را مخفی نگه داشت، OpenAI دست‌کم سه کشف عظیم خود در فیزیک، علوم کامپیوتر و ریاضیات را بایکوت کرده است. شاخص‌ترین آن‌ها مربوط به نظریه یانگ-میلز (Yang-Mills Theory) است؛ چهارچوبی که سنگ‌بنای فیزیک ذرات بنیادی جهان به شمار می‌رود. کمپانی از انتشار جزئیات این دستاورد خودداری کرده و مدعی است که این پنهان‌کاری بر اساس توصیه گروهی دست‌چین‌شده از نخبگان انجام شده است.

منتقدان این رفتار را مصداق بارز دروازه‌بانی دانش و بریدن دست سایر نهادهای مستقل می‌دانند. این شیوه برخورد، شباهت بی‌چون‌وچرایی به پلتفرم‌های پخش آنلاین دارد که یک اپیزود محوری و کلیدی را برای ماه‌ها عقب می‌اندازند تا ارزش بازاریابی سهام خود را بالا نگه دارند. آلتمن در پادکست اعتراف کرد انبار OpenAI مملو از اثبات‌ها و قضایای منتشرنشده است. او با خونسردی گفت: «البته که کشفیات بیشتری داریم.» مخفی کردن فیزیک ذرات پشت درهای بسته سانفرانسیسکو، نشان می‌دهد که دسترسی بشریت به حقیقت، تنها تا جایی مجاز است که منافع تجاری و انحصار پلتفرم حفظ شود.

بر برندگان جوایز هزاره چه می‌گذرد؟ زنگ خطر خروج پژوهشگران سنتی از میدان

توسعه جهان داستانی و اسپین‌آف‌ها زمانی معنا دارد که بازیگران اصلی هویت خود را نبازند. با تسخیر ریاضیات توسط ماشین‌هایی که با بودجه‌های بی‌پایان تغذیه می‌شوند، سرنوشت اندیشمندان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. اگر یک آزمایشگاه سیلیکون‌ولی بتواند با یک کانال چت غیررسمی و ۱۰ میلیون دلار هزینه برق سرورها، مسائلی را حل کند که انسان دو قرن در حل آن وامانده بود، جایگاه فلسفی تفکر انسانی به کجا ختم خواهد شد؟

پژوهشگران ریاضیات به زودی ناچارند از نقش خالق و متفکر عقب‌نشینی کنند و صرفاً نقش بیننده را در کنداکتور پرآشوب سیلیکون‌ولی بپذیرند. سم آلتمن بازی را آغاز کرده و قواعد آن را با بی‌رحمی کامل تغییر داده است. او برای ریاضی‌دانان متاسف است، اما پرده بعدی این درام پرهزینه به زودی روی صحنه می‌رود و قطار پرسرعت OpenAI هیچ تصمیمی برای ایستادن در ایستگاه آرامش آکادمیک ندارد.