وقتی سم آلتمن می‌گوید رم‌های کامپیوترتان را به دیتاسنترها ببخشید!

وقتی مدیریت ابر بر حق مالکیت شخصی می‌تازد

در دنیای تکنولوژی، گاهی شنیدن جملاتی از زبان رهبران بزرگ صنعت، به اندازه یک «هالوسینیشن» مدل‌های زبانی عجیب و غیرمنتظره است. سم آلتمن (Sam Altman)، چهره اول OpenAI، اخیراً در گفتگویی با Cheeky Pint، تیر خلاص را به قلب کاربران معمولی و حرفه‌ای کامپیوترهای شخصی زد. او مدعی شده که نگه داشتن مقدار زیادی DRAM در سیستم‌های شخصی، آن هم در حالی که تنها ۵ درصد از زمان توسط کاربر استفاده می‌شود، «بسیار وحشتناک» است. از نگاه او، این منابع باید در دیتاسنترها متمرکز باشند تا بتوانند چرخ‌های سنگین مدل‌های زبانی بزرگ را به حرکت درآورند.

این اظهارنظر، بیش از آنکه یک دیدگاه فنی باشد، یک «جهش استدلالی» عجیب است که نشان می‌دهد مدیران سیلیکون ولی چقدر با واقعیتِ «مالکیت سخت‌افزاری» فاصله گرفته‌اند. آلتمن از دیدگاه «تخصیص جهانی منابع» صحبت می‌کند؛ جایی که همه چیز باید در خدمت استدلال زنجیره‌ای مدل‌های هوش مصنوعی باشد، حتی اگر این کار به قیمت خالی ماندن کیس‌های کاربران تمام شود. اما آیا واقعاً منطقی است که یک کاربر حرفه‌ای، رم سیستمش را قربانیِ اشتهای سیری‌ناپذیرِ دیتاسنترهای اوپِن‌ای‌آی کند؟

معمای انحصار؛ چه کسی رم‌های جهان را بلعیده است؟

بخش طنزآمیز و شاید تلخ ماجرا اینجاست: کسی که از «کمبود جهانی رم» گلایه دارد، خود یکی از بزرگترین مسببان این وضعیت است. تحقیقات نشان می‌دهد که OpenAI و هم‌قطارانش در دنیای هوش مصنوعی، حدود ۴۰ درصد از خروجی رم‌های جهان را از طریق قراردادهای کلان با تامین‌کنندگان بلعیده‌اند. این یعنی وقتی قیمت حافظه برای کاربران ایرانی و جهانی بالا می‌رود، بخشی از این افزایش قیمت دقیقاً نتیجه‌ همین «کورس رقابت غول‌های هوش مصنوعی» است که برای آموزش مدل‌های جدید، تشنه حافظه هستند.

آلتمن می‌گوید برای حل چالش «کمبود عرضه»، باید به حداکثر بهره‌وری در ابر (Cloud) برسیم. اما او فراموش می‌کند که این «کمبود عرضه»، ساخته‌ دستِ خودِ او و اکوسیستم تحت فرمانش است. وقتی یک شرکت، بازار را با قراردادهای بلندمدت قفل می‌کند، طبیعتاً قیمت‌ها برای سایر صنایع بالا می‌رود. این نوع نگاه که «کاربر باید رم‌هایش را به دیتاسنتر بسپارد»، عملاً نادیده گرفتن حقوق میلیون‌ها گیمر، تدوینگر و برنامه‌نویسی است که سیستم‌هایشان را نه برای «استنتاج محلی» (Local Inference)، بلکه برای کارهای تخصصی ساخته‌اند.

تقابل استنتاج محلی و دیکتاتوری ابر

آلتمن معتقد است اجرای مدل‌های هوش مصنوعی روی سیستم شخصی (Local Inference) در شرایطی که منابع محدود است، اتلاف انرژی و سخت‌افزار است. اما این استدلال، یک نکته کلیدی را نادیده می‌گیرد: حریم خصوصی و استقلال. بسیاری از کاربران، توسعه‌دهندگان و حتی شرکت‌های کوچک، ترجیح می‌دهند مدل‌های زبانی را روی سیستم‌های خودشان اجرا کنند تا داده‌های حساسشان به سرورهای غول‌های فناوری ارسال نشود. این یعنی داشتن ۶۴ یا ۱۲۸ گیگابایت رم، برای آن‌ها یک ضرورتِ امنیتی و کاری است، نه یک «اسباب‌بازی» که ۵ درصد از زمان استفاده شود.

در واقع، این دیدگاه که همه چیز باید به سمت «ابر» سوق داده شود، نوعی «اتوماسیونِ متمرکز» را ترویج می‌کند که قدرت را از دست کاربر خارج کرده و در دستان چند شرکت محدود متمرکز می‌کند. هرچه ما بیشتر به استدلال در فضای ابری وابسته شویم، آزادی عمل در انتخاب مدل‌ها و کنترل خروجی‌ها کمتر می‌شود. آلتمن شاید فکر می‌کند با متمرکز کردن منابع، به پیشرفت جهان کمک می‌کند، اما در عمل دارد استقلال دیجیتال کاربران را هدف قرار می‌دهد.

هزینه‌ای که کاربران برای رویاهای هوش مصنوعی می‌دهند

بیایید واقع‌بین باشیم؛ قیمت قطعات سخت‌افزاری در چند سال اخیر به دلیل همین عطش بی‌اندازه هوش مصنوعی برای حافظه، به شدت نوسانی شده است. هر بار که یک مدل جدید معرفی می‌شود و نیاز به پهنای باند حافظه بیشتری پیدا می‌کند، بازار قطعات کامپیوتر دچار تلاطم می‌شود. مصرف‌کنندگان نهایی، چه گیمرهایی که به دنبال تجربه ۴K هستند و چه تدوینگرانی که با فایل‌های حجیم کار می‌کنند، حالا باید هزینه سنگین‌تری برای رم بپردازند، تنها به این دلیل که دیتاسنترهای آلتمن به آن نیاز دارند.

اینکه آلتمن از «شهود مخالف» مردم صحبت می‌کند، نشان می‌دهد که او واقعاً درک نمی‌کند چرا یک کاربر باید بخواهد سخت‌افزار قدرتمند در خانه داشته باشد. برای او، کامپیوتر شخصی صرفاً یک «ترمینالِ دسترسی» به سرویس‌های ابری است. اما برای دنیای واقعی، کامپیوتر شخصی سنگرِ خلاقیت، بازی و کارِ بدون وابستگی به اینترنت و سرویس‌های پولی است. پیشنهاد او برای «بهینه‌سازی جهانی»، عملاً به معنای مرگِ «قدرتِ شخصی» در محاسبات است.

فرجامِ یک دیدگاهِ «تن‌دِف» (Tone-deaf)

در نهایت، این اظهارات سم آلتمن را باید به عنوان یک «سوتِ پایان» برای دوران معصومیتِ سخت‌افزار در نظر گرفت. وقتی مدیرعامل شرکتی که نیمی از رم جهان را در اختیار دارد، به مردم می‌گوید چرا رم‌هایشان را نگه می‌دارند، یعنی ما وارد عصری شده‌ایم که در آن، منابعِ محاسباتی به «کالای استراتژیک» تبدیل شده‌اند. این نگاه، کاملاً «تن‌دِف» (بی‌توجه به شرایط مردم) است.

به عنوان سردبیر هوش مصنوعی در NextIT، پیشنهاد می‌کنم به جای گوش دادن به این توصیه‌ها، روی ارتقای سخت‌افزار خود پافشاری کنید. هوش مصنوعی نباید به قیمت از دست دادن آزادی‌های فردی و استقلال دیجیتالی ما تمام شود. اگر آلتمن نگرانِ کمبود منابع است، شاید بهتر باشد به جایِ انباشتِ رم در دیتاسنترهایش، روی بهینه‌سازیِ مدل‌هایش کار کند تا با حافظه کمتری، استدلالِ بهتری ارائه دهند. این، همان «انقلاب در گردش کار» است که ما واقعاً به آن نیاز داریم، نه اجبار به تخلیه کیس‌های شخصی!