جنون ژانر در آمریکای لاتین؛ نگاهی به ویترین جسورانه آزمایشگاه موربیدو

وقتی مرزهای ژانر در آمریکای لاتین جابه‌جا می‌شوند

سینمای ژانر در آمریکای لاتین دیگر آن کودک نوپایی نیست که تنها به بازسازی فرمول‌های هالیوودی دل خوش کرده باشد. وقتی به لیست انتخاب‌های امسال «آزمایشگاه موربیدو» (Sanfic Mórbido Lab) در دل جشنواره «سانفیک» (Sanfic) نگاه می‌کنیم، با ویترینی از جسارت مواجه می‌شویم که استانداردهای معمول را به چالش می‌کشد. اینجا صحبت از سینمایی است که در آن «تعلیق نفس‌گیر» با هویت‌های فرهنگیِ به‌شدت بومی گره خورده است. انتخاب‌های امسال، از کمدی‌های فضایی با محوریت دگرباشان گرفته تا وحشت‌های افراطی و علمی‌تخیلی‌های دوران جنگ سرد، نشان می‌دهد که فیلم‌سازان این خطه، دوربین خود را نه برای تقلید، بلکه برای بازتعریف استعاره‌های سینمایی به کار گرفته‌اند.

تلاقی هویت و هیولا؛ فراتر از کلیشه‌های ترسناک

یکی از جذاب‌ترین نکات این لیست، توانایی فیلم‌سازان در ادغام مضامین اجتماعی با المان‌های فانتزی است. تصور کنید یک کمدی هیولایی که در آن موجودات فضایی (Alien) بستری برای واکاوی چالش‌های جامعه LGBTQ فراهم می‌کنند؛ این دقیقاً همان «میزانسن پرکشش» است که می‌تواند مخاطب جهانی را میخکوب کند. در این پروژه‌ها، هیولا دیگر تنها یک تهدید فیزیکی نیست؛ هیولا اینجا استعاره‌ای از طردشدگی، تاریخ سرکوب‌شده و دردهای مزمن اجتماعی است. ریتم تدوین در این آثار معمولاً بر پایه غافلگیری بنا شده و کارگردانان توانسته‌اند با بودجه‌های محدود، «شیمی بازیگران روی پرده» را چنان تنظیم کنند که مخاطب در لحظات اوج، فراموش کند با یک فیلم مستقل و کم‌هزینه روبروست.

اساطیر ماپوچه در تقابل با وحشت مدرن

بخش دیگری از این آزمایشگاه به سراغ ریشه‌های عمیق‌تر رفته است؛ قصه‌های اساطیری «ماپوچه» (Mapuche) که در قالب‌های وحشتِ فولکلور (Folk Horror) بازسازی شده‌اند. این پیوندِ سنت و مدرنیته، همان چیزی است که به سینمای آمریکای لاتین قدرت نفوذ در بازار جشنواره‌های جهانی را می‌دهد. وقتی یک داستانِ بومی با قواعد سینمای وحشتِ مدرن آمیخته می‌شود، نتیجه اثری است که هم برای مخاطب محلی ملموس است و هم برای تماشاگر بین‌المللی، تجربه‌ای بکر و دست‌اول به شمار می‌رود. موسیقی متنی که روی این صحنه‌ها سنگینی می‌کند، اغلب ترکیبی از اصوات ارگانیک و فضاسازی‌های انتزاعی است که به‌خوبی با اتمسفرِ تیره و غبارآلود فیلم‌ها همخوانی دارد.

جنگ سرد و علمی‌تخیلی؛ نگاهی به آینده از دریچه گذشته

شاید عجیب‌ترین و در عین حال هوشمندانه‌ترین انتخاب این دوره، ورود به ژانر علمی‌تخیلی با تمِ «جنگ سرد» (Cold War) باشد. در دورانی که بلاک‌باسترهای هالیوودی با بودجه‌های ۲۰۰ میلیون دلاری سعی دارند با جلوه‌های ویژه خیره‌کننده مخاطب را جذب کنند، این پروژه‌ها با تمرکز بر «پیچش داستانی هوشمندانه» و فضاسازی‌های مینی‌مالیستی، نشان می‌دهند که ذهن خلاق، مهم‌ترین ابزارِ یک کارگردان است. این فیلم‌ها ثابت می‌کنند که برای خلق یک دنیای علمی‌تخیلیِ باورپذیر، نیازی به انفجارهای عظیم نیست؛ بلکه کافی است تنش‌های سیاسی و پارانویا را در یک لوکیشن بسته به درستی هدایت کرد.

ارقام گیشه و سوددهی تجاری در دنیایِ مستقل‌ها

اگرچه این پروژه‌ها در حال حاضر در مراحل ابتدایی یا تولید هستند، اما نباید از پتانسیل تجاری آن‌ها غافل شد. استودیوهای بزرگ در سال‌های اخیر به دنبال محتواهایِ «خاص‌پسند» (Niche) بوده‌اند که بتوانند با هزینه‌ای اندک، بازگشت سرمایه قابل توجهی در پلتفرم‌های استریم داشته باشند. «آزمایشگاه موربیدو» عملاً به یک کاتالیزور برای تبدیل ایده‌های خام به محصولاتِ قابل عرضه در بازار جهانی تبدیل شده است. رقابت در این حوزه، کمتر شبیه به جنگ استودیوهای غول‌پیکر است و بیشتر به یک مسابقه استقامت می‌ماند؛ مسابقه‌ای که در آن، برنده نهایی کسی است که بتواند با کمترین هزینه، بیشترین «تأثیر دراماتیک» را بر جای بگذارد.

چرا باید منتظر خروجی‌های این آزمایشگاه باشیم؟

وقتی به لیست نهایی نگاه می‌کنم، چیزی که بیش از همه توجهم را جلب می‌کند، بی‌باکی در روایت است. در دنیایی که فیلم‌های ابرقهرمانی بخش بزرگی از فضای سینماها را بلعیده‌اند، وجود چنین پلتفرم‌هایی برای تنفس سینمای جهان حیاتی است. «آرش کیانی» به عنوان یک سینه‌فیل، همیشه معتقد بوده که آینده سینما نه در بازسازی‌های بی‌روح، بلکه در همین پروژه‌های کوچک و جسورانه‌ای است که از دلِ تجربیات زیسته و هویت‌های گوناگون بیرون می‌آیند. باید منتظر ماند و دید که کدام‌یک از این ۶ پروژه، در اکران‌های بین‌المللی آینده، موفق می‌شود به عنوان یک اثر کالت (Cult) در یادها باقی بماند.