تولد دوباره نخستین کمیک استارترک؛ سفر به سال ۱۹۶۷ با چاپ ویژه IDW

بازگشت به ریشه‌های نوزاد کهکشان؛ افسانه‌ای که از سال ۱۹۶۷ کلید خورد

پرده‌های سینما و قاب تلویزیون تنها قلمروهایی نبودند که حماسه «پیشتازان فضا» یا همان «استارترک» (Star Trek) در آن‌ها به فرمانروایی پرداخت. وقتی در سپتامبر ۱۹۶۶ نخستین اپیزود از این شاهکار علمی‌تخیلی به خلق گین رادنبری (Gene Roddenberry) روی آنتن رفت، هیچ‌کس تصور نمی‌کرد که این سفینه نوپا قرار است مرزهای رسانه را در نوردد. تنها یک سال پس از آغاز پخش سریال، استودیوهای انتشاراتی به پتانسیل عظیم این جهان داستانی پی بردند و در این میان، انتشارات «گلد کی کمیک» (Gold Key Comics) سریع‌تر از هر رقیب دیگری امتیاز اقتباس مصور آن را تصاحب کرد. حالا پس از ۵۹ سال، انتشارات «آی‌دی‌دبلیو» (IDW Publishing) تصمیم گرفته است با چرخشی تاریخی، نخستین شماره از این کمیک افسانه‌ای را در قالبی باشکوه به دست علاقه‌مندان و کلکسیونرها برساند.

این نوزاد قلمرو کمیک در سال ۱۹۶۷ درست در اوج «عصر نقره‌ای کمیک» (Silver Age of Comics) متولد شد. نسخه‌های دست‌اول و تمیز این شماره امروزه در بازارهای ثانویه و حراجی‌های بزرگ با ارقام سنگین و سرسام‌آوری دست‌به‌دست می‌شوند. محبوبیت بی‌حدوحصر و تقاضای بالا برای لمس دوباره این تاریخچه تصویری، انتشارات IDW را بر آن داشت تا در برنامه انتشار فوریه خود، پروژه‌ای ویژه تحت عنوان «استارترک: عصر گلد کی شماره ۱» (Star Trek: Gold Key Era #1) را معرفی کند؛ پروژه‌ای که نه‌تنها یک تجدید چاپ ساده، بلکه ادای احترامی تمام‌عیار به هویت دیداری و میراث دراماتیک این فرانچایز ۵۹ ساله است.

جادوی نسخه فکسیمیلی؛ مرمت دیجیتال و وسوسه جلد‌های متالیک

صنعت کمیک در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به عرضه «نسخه‌های فکسیمیلی» (Facsimile Editions) نشان داده است؛ نسخه‌هایی که دقیقاً همان ساختار، ریتم تدوین صفحات و حتی آگهی‌های تبلیغاتی قدیمی دهه ۶۰ میلادی را بازسازی می‌کنند. انتشارات IDW برای مجنون کردن طرفداران کهنه‌کار، پا را از بازچاپ استاندارد فراتر گذاشته است. شماره جدید که اثر قلم دیک وود (Dick Wood) و طراحی نویو زکارا (Nevio Zeccara) است، با رنگ‌آمیزی مجدد دیجیتالی (Remastered Coloring) و در دو نسخه با جلدهای متفاوت عرضه می‌شود که یکی از آن‌ها دارای پوشش ورقه‌ای درخشان یا همان «فویل واریانت» (Foil Variant) از طرح روی جلد اصلی سال ۱۹۶۷ است.

متن خلاصه داستان اصلی آن شماره، لحنی حماسی و شورانگیز دارد که یادآور دیالوگ‌های نمادین آغازین سریال است: «این سفینه اینترپرایز است؛ ناوگانی از فلیت ستاره‌ای. یک ماموریت پنج‌ساله در ژرفای فضا: کاوش در دوردست‌ترین کرانه‌های کهکشان، جستجوی ناشناخته‌ها و گشودن رازهای آن، برای رفتن به جایی که تا کنون هیچ انسانی در آن قدم نگذاشته است! اینترپرایز و هزاران خدمه‌اش تحت فرماندهی کاپیتان جیمز تی. کرک قرار دارند...»

ارائه چنین نسخه‌ای با کیفیتی امروزی، فرصتی طلایی برای منتقدان و سینه‌فیل‌ها فراهم می‌کند تا میزانسن‌های بصری و ریتم روایی کمیک‌نویسان دهه ۶۰ را با استانداردهای امروزی بسنجند. تقابل خطوط تیز هنرمندان آن دوران با پالت رنگی بازسازی‌شده، حس تعلیقی نوستالژیک اما زنده را به مخاطب تزریق می‌کند.

خطاهای تاریخی و یونیفرم‌های اشتباهی؛ جادوی بی‌بدیل کمیک‌های اولیه

یکی از جذاب‌ترین و در عین حال عجیب‌ترین ابعاد کمیک‌های عصر «گلد کی»، عدم وفاداری مطلق آن‌ها به منبع اصلی یعنی سریال تلویزیونی بود! شاید در نگاه اول این یک نقطه ضعف به نظر برسد، اما همین ناموزونی‌ها، شخصیتی منحصربه‌فرد و جذاب به این آثار بخشیده‌اند. رنگ یونیفرم‌های «کاپیتان کرک» (Captain Kirk) و «مستر اسپاک» (Mister Spock) در بسیاری از پنل‌ها اشتباه انتخاب می‌شد، طراحی داخلی سفینه فضایی «اینترپرایز» (USS Enterprise) با آنچه در قاب تلویزیون می‌دیدیم تفاوت‌های ساختاری داشت و رفتارهای برخی شخصیت‌ها گاهی با لحن تثبیت‌شده آن‌ها همخوانی نداشت.

دلیل این اتفاق شگفت‌انگیز بسیار ساده بود: تیم خلاق و طراحان اولیه کمیک در کشورهایی زندگی می‌کردند که هنوز سریال استارترک در آن‌ها پخش نشده بود! آن‌ها هیچ دسترسی به ویدیو یا قسمت‌های ضبط‌شده نداشتند و تنها بر اساس چند عکس تبلیغاتی سیاه‌وسفید و خلاصه‌داستان‌های متنی، دست به خلق میزانسن‌ها و طراحی صحنه‌ها می‌زدند. با وجود این آشفتگی فنی، کمیک‌های گلد کی از پویایی دراماتیک و لحنی ماجراجویانه برخوردار بودند که هر خواننده‌ای را مجذوب خود می‌کرد. همین اشتباهات سهوی امروزه به بخشی از هویت نوستالژیک و گنجینه‌های نمادین این فرانچایز تبدیل شده‌اند.

نجات‌دهنده فرانچایز در سال‌های تاریک؛ نگهبانان شعله استارترک

اهمیت کمیک‌های گلد کی فراتر از یک سرگرمی کاغذی ساده است؛ این آثار نجات‌دهنده واقعی استارترک در یکی از تاریک‌ترین دوران‌های حیاتش بودند. وقتی شبکه NBC در سال ۱۹۶۹ تصمیم به لغو و تعطیلی سریال گرفت، به نظر می‌رسید پرونده این حماسه فضایی برای همیشه بسته شده است. در فاصله‌ای که میان لغو سریال در سال ۱۹۶۹ تا اکران نخستین اثر بلند سینمایی یعنی «استارترک: فیلم سینمایی» (Star Trek: The Motion Picture) در سال ۱۹۷۹ افتاد - یعنی یک دهه تمام - تنها شریان‌های حیاتی که اشتیاق جامعه هواداری را زنده نگه داشتند، همین کمیک‌های گلد کی، چند رمان اقتباسی و یک سریال انیمیشنی کوتاه بودند.

اگر انتشار منظم این کمیک‌ها در طول دهه ۷۰ میلادی نبود، شاید سودآوری تجاری و کشش دراماتیک برند استارترک در ذهن مدیران استودیوها کم‌رنگ می‌شد و هرگز شاهد بازگشت حماسی کاپیتان کرک به پرده نقره‌ای سینما در سال ۱۹۷۹ نبودیم. گلد کی ثابت کرد که شیمی میان بازیگران و جذابیت فکری جهان استارترک حتی بدون حضور تکنولوژی‌های گران‌قیمت جلوه‌های ویژه سینمایی، روی کاغذ هم توانایی تسخیر ذهن مخاطب را دارد.

افق تازه IDW؛ آیا آرشیو کامل کمیک‌های گلدکی بازسازی می‌شود؟

پیش از این، انتشارات آی‌دی‌دبلیو (IDW Publishing) تلاش کرده بود تا در قالب کتاب‌های جمع‌آوری‌شده (Trade Paperbacks)، تمام آرشیو دوران گلد کی را مجدداً به بازار عرضه کند، اما آن پروژه به دلایل نامعلومی در منتصف راه متوقف شد و حسرتی بزرگ بر دل علاقه‌مندان گذاشت. حالا انتشار نسخه فکسیمیلی شماره اول با عنوان «Star Trek: Gold Key Era #1» در تاریخ ۳ فوریه، نه‌تنها یک رویداد مستقل جذاب است، بلکه نشانه‌ای امیدوارکننده از احتمال ازسرگیری پروژه بازچاپ کامل این مجموعه تاریخی محسوب می‌شود.

در بازاری که فیلم‌های بلاک‌باستر تجاری و فرانچایزهای بزرگ ابَرقهرمانی با ارقام گیشه و سوددهی تجاری خود در حال نبرد هستند، بازگشت به ریشه‌های اصیل یک حماسه ۵۹ ساله، هوای تازه‌ای به ریه‌های سینما و کمیک تزریق می‌کند. استارترک نشان داده است که فارغ از ابزار رسانه - چه روی پرده عریض سینما و چه روی صفحات کاغذ کاهی سال ۱۹۶۷ - جادوی کاوش در نادانسته‌ها هرگز کهنه نمی‌شود.