سقوط آزاد استریت فایتر در گیشه؛ خروج بی‌سرپناه از ۷۵۰ سالن سینما

فروپاشی امپراتوری پوشالی؛ از افتتاحیه پرشور تا سقوط ۷۲ درصدی

صنعت سینما بار دیگر شاهد شکنندگی سازوکارهایی است که تمام هستی خود را بر پایه اتکای صرف به نوستالژی و متصل کردن زنجیروار فرنچایزها بنا می‌کنند. اقتباس تازه از بازی محبوب «استریت فایتر (Street Fighter)» به کارگردانی کیتائو ساکورای (Kitao Sakurai)، در نخستین پایان‌هفته اکران خود با فروش ۳۰.۸ میلیون دلاری، نوید یک موفقیت تجاری را می‌داد؛ رقمی که در ظاهر از مجموع فروش افتتاحیه‌های دو اقتباس زندهٔ پیشین این مجموعه نیز فراتر رفت. اما این فوران اولیه، تنها حباب تنفس کوتاهی برای اثری بود که از حیث بن‌مایه روایی و زیباشناسی فرم، تهی از هرگونه روح و اصالت اثر مؤلف است.

تنها هفت روز زمان لازم بود تا حقیقت عریان این پروژه بی‌شکل افشا شود. افت ۷۲.۱ درصدی فروش در هفته دوم، ششمین افت بزرگ تاریخ کمپانی «پارامونت پیکچرز (Paramount Pictures)» را برای یک فیلم غیرکنسرتی به ثبت رساند. این ریزش سهمگین نشان داد که ارجاعات سطحی به اکشن‌های کامپیوترپایه و بازیگران نام‌آشنایی چون آندرو کوجی (Andrew Koji) در نقش ریو و نوآ سنتینئو (Noah Centineo) در نقش کن مسترز، توانایی نگه‌داشتن مخاطب هوشمند روی صندلی‌های سینما را ندارد. زیباشناسی مینی‌مالیستی و تعلیق اصیل جای خود را به شلوغی‌های بصری بی‌هدف داده‌اند و نتیجه، گریز شتاب‌زدهٔ تماشاگران از سالن‌هاست.

خلع سلاح در هالووین؛ عقب‌نشینی بی‌سابقه پارامونت از ۷۵۰ سالن

رویدادهای پایان‌هفته هالووین معمولاً فرصتی طلایی برای آثاری است که خواهان جذب جمعیت در تعطیلات هستند، به‌ویژه در بازه‌ای که جدول اکران جهانی با کمبود شدید آثار تازه‌نفس و بلاک‌باسترهای مدعی روبرو است. با این حال، گزارش‌های رسمی آمار فروش نشان می‌دهد که «استریت فایتر» در سومین هفته اکران خود، از ۷۵۰ سالن سینما در آمریکای شمالی خارج شده و تعداد پرده‌های آن از ۳,۵۷۵ به ۲,۸۲۵ سالن کاهش یافته است. فروشی در حدود ۳.۳ میلیون دلار برای این هفته تخمین زده می‌شود که افت ۶۱ درصدی دیگری را نسبت به هفته ناامیدکننده دوم به تصویر می‌کشد.

چنین عقب‌نشینی وسیعی در هفته سوم برای فیلمی که قرار بود ستون فقرات گیشه پاییز باشد، یک شکست ساختاری است. حسی از تخلیه روانی و بی‌میلی در میان سینماداران موج می‌زند؛ چراکه آن‌ها ترجیح داده‌اند پرده‌های خود را تاریک نگه دارند یا به آثاری مستقل و ساختارشکن اختصاص دهند تا اینکه ظرفیت سالن‌ها را تسلیم اثری کنند که در وب‌سایت «راتن تومیتوز (Rotten Tomatoes)» به زحمت امتیاز ۴۱٪ را کسب کرده است. افت سالن‌های این فیلم، آن را در رتبه ۹۴۷ بزرگ‌ترین افت‌های هفته سوم در تاریخ سینما، میان فیلم‌هایی چون «خون و شکلات (Blood and Chocolate)» قرار می‌دهد.

پیروزی فرم بر فرمول؛ چرا کلِی‌فیس و ویکر گیشه را تسخیر کردند؟

نکته تکان‌دهنده در این جابه‌جایی، غلبه آثاری است که برای فرم، میزانسن و اصالت ایده احترام قائلند. در همان بازه‌ای که «استریت فایتر» پرده‌ها را یکی پس از دیگری از دست می‌داد، فیلم هورور-کمدی و عجیب «ویکر (Wicker)» با پخش‌کنندگی بلک بیر (Black Bear)، با تکیه بر استعاره‌های بصری متمایز و لحن پست‌مدرن خود، در بیش از ۸۰۰ سالن جدید اکران شد و حتی سالن‌های مجهز به فناوری 4DX را به تسخیر خود درآورد. همچنین اثر جسمانی و روان‌شناختی استودیوی دی‌سی یعنی «کلِی‌فیس (Clayface)» و مستند افشاگرانه «شما می‌توانید همه‌چیز را ببینید (You Can See Everything)» از کمپانی A24، توجه منتقدان و مخاطبان جدی را به خود جلب کردند.

مستند A24 با تمرکز بر زیرمتن روان‌شناختی پرونده الیزابت هولمز، موفق شد در هفته دوم اکران خود با افزایش فروش مواجه شود؛ اتفاقی بی‌سابقه در تاریخ این کمپانی برای اثر گسترده‌ای که در بیش از ۶۰۰ سالن افتتاح شده است. این تقابل نشان می‌دهد که مخاطب امروز سینما، سکوت‌های سنگین میان دیالوگ‌ها، قاب‌بندی‌های نقاشانه و روایت‌های پرظرافت را به بازسازی‌های مکانیکی و توخالی از بازی‌های ویدئویی ترجیح می‌دهد. جادوی سینما در سالن‌های تاریک زمانی شکل می‌گیرد که امضای مؤلف بر بافت اثر حک شده باشد، نه در جلسات مدیران استودیویی برای سودآوری سریع.

تقلیل اثر هنری به ابزار تجاری؛ گره کوری که با جلوه‌های ویژه باز نشد

مشکل بنیادی «استریت فایتر» تنها به سناریوی ضعیف یا تدوین آشفته آن محدود نمی‌شود؛ مسئله در نگاه ابزاری صنعت سینما به مقوله اقتباس است. کیتائو ساکورای و تیم نویسندگانش نتوانسته‌اند دنیای رزمی بازی را به یک درام پویا با زیباشناسی فرمال تبدیل کنند. میزانسن مینی‌مالیستی که می‌توانست مبارزات تن‌به‌تن را به رقص‌پژوهی حرکت و نور تبدیل کند، جای خود را به برش‌های سریع تدوین و نورپردازی‌های مصنوعی داده است. زبان بدن بازیگرانی چون کالینا لیانگ (Callina Liang) در نقش چون-لی، زیر سایه سنگین جلوه‌های ویژه رایانه‌ای پرزرق‌وبرق و بی‌روح له شده است.

سینمایی که نتواند اتمسفر بسازد و بر حس شامگاهی سالن تسلط یابد، محکوم به فراموشی است. وقتی فیلم‌نامه فاقد استعاره‌های بصری عمیق باشد و دیالوگ‌ها صرفاً برای پیش‌بردن خط داستانی پیش‌پاافتاده طراحی شده باشند، طنین احساسی پایان‌بندی نیز ناکارآمد خواهد بود. مخاطب هوشمند این بی‌دقتی در طراحی صحنه و فقدان زیباشناسی را احساس می‌کند و واکنش خود را با خالی کردن سالن‌های سینما نشان می‌دهد.

مرگ زودهنگام یک فرنچایز؛ پایان بی‌طنین ادعاهای دنباله‌سازی

سکانس‌های پایانی «استریت فایتر» با غرور و اطمینانی کاذب، زمینه را برای ساخت دنباله‌های بعدی و شکل‌گیری یک جهان سینمایی گسترده آماده می‌کردند. اما تحقیر فیلم در گیشه شمالی و از دست دادن ۷۵۰ سالن در تعطیلات هالووین، این جاه‌طلبی‌ها را به دیواری سخت کوبید. این ریزش تجاری و نقدهای سرد منتقدان، سیگنالی روشن به سرمایه‌گذاران هالیوود است: دوران موفقیت‌های تضمین‌شده بر پایه نام‌های بزرگ به پایان رسیده است.

بدون وجود زیرمتن روان‌شناختی قوی و بوم بصری ماندگار، هیچ فرنچایزی توان بقا در چرخه سخت‌گیرانه سینمای معاصر را ندارد. «استریت فایتر» به درسی عبرت‌آموز در تاریخ اقتباس‌های سینمایی تبدیل شد؛ اثری که خیلی زودتر از آنچه تصور می‌شد، پرده‌های نقره‌ای را ترک کرد تا ثابت کند که فرم اصیل، بازی با نور و ساختار روایی استوار، تنها عناصر شکست‌ناپذیر جهان تصویر هستند.