تایکا وایتیتی، منتقدان را «بی‌ربط و منسوخ» خواند؛ جنگ سینه‌فیلی با گیشه

فریاد سینه‌فیلِ خشمگین بر سر گیشه‌ی بی‌رحم

وقتی نام «تایکا وایتیتی» (Taika Waititi) به میان می‌آید، انتظار طنز خاص، نگاهی متفاوت به جهان و جسارتی ورای تصور را داریم. از «جوجو ربیت» (Jojo Rabbit) که دل دنیا را برد تا «ثور: راگناروک» (Thor: Ragnarok) که دنیای ابرقهرمانی مارول را متحول کرد، او نشان داده که می‌تواند با تکیه بر خلاقیت و امضای شخصی، تماشاگر را میخکوب کند. اما گویا این بار، پرده نقره‌ای برای او به صحنهٔ نبردی ناخواسته تبدیل شده است. فیلم جدیدش، «کلارا و خورشید» (Klara and the Sun)، که بر اساس رمانی از کازوئو ایشیگورو ساخته شده، با موجی از نقدهای منفی از سوی منتقدان سینما مواجه شده و این برخورد سرد، آتش خشم وایتیتی را شعله‌ور کرده است. او در پستی در اینستاگرام، نه تنها منتقدان را هدف قرار داده، بلکه آن‌ها را «ارواح گمشده‌ای» توصیف کرده که «به رویاهایشان نرسیده‌اند» و در نهایت «منتقد» شده‌اند؛ کسانی که «بی‌ربط، از قافله عقب‌مانده و منسوخ» هستند. این حملهٔ مستقیم، نشان از عمق دلخوری کارگردانی دارد که شاید انتظار داشت اثر جدیدش، همانند برخی از کارهای قبلی‌اش، با استقبالی گرم‌تر روبرو شود.

شکاف عمیق میان دیدگاه مخاطب و نگاه منتقد؛ «کلارا و خورشید» در کانون طوفان

آمار، خود گواه این شکاف عمیق است. در پلتفرم‌هایی چون راتن تومیتوز (Rotten Tomatoes)، در حالی که ۷۴ درصد از مخاطبان پس از تماشای «کلارا و خورشید» ابراز رضایت کرده‌اند، تنها ۲۶ درصد از منتقدان حاضر به تایید اثر شده‌اند؛ رقمی که در دنیای نقد سینما، به معنای «فاسد» (Rotten) تلقی می‌شود. این تفاوت فاحش، پرسش‌های مهمی را دربارهٔ معیارهای نقد، سلیقه‌های متفاوت و حتی گاهی بدفهمی منتقدان از نیت هنرمند مطرح می‌کند. وایتیتی که ادعا می‌کند ۱۵ سال است نقدی بر آثار خود یا همکارانش نخوانده، اما این بار نتوانسته از کنار این واکنش‌های سرد عبور کند. او با اشاره به اینکه «فقط به حرف مردم گوش می‌دهد»، در واقع به سمت مخاطبان عام اشاره دارد که تجربهٔ بصری و احساسی متفاوتی از فیلم داشته‌اند. اما نکتهٔ تلخ ماجرا اینجاست که حتی همین «مردم» نیز نتوانسته‌اند گیشه را برای «کلارا و خورشید» نجات دهند.

گیشهٔ بی‌رحم؛ ۱.۷ میلیون دلار در برابر بودجه‌ای هنگفت

حالا بیایید نگاهی به ارقام بیندازیم؛ جایی که واقعیت تلخ گیشه، هرگونه بحث هنری را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. «کلارا و خورشید» با بودجه‌ای بین ۲۰ تا ۴۰ میلیون دلار ساخته شده، اما پس از دو هفته اکران، تنها موفق به فروش ۱.۷ میلیون دلاری در سراسر جهان شده است. این رقم، در مقایسه با هزینه‌های تولید و بازاریابی، فاجعه‌بار است. سونی پیکچرز (Sony Pictures) حتی تصمیم گرفت گزارش فروش آخر هفتهٔ فیلم را متوقف کند؛ حرکتی که معمولاً زمانی انجام می‌شود که اعداد آنقدر ناامیدکننده باشند که دیگر نیازی به انتشارشان نباشد. این وضعیت، در تضاد کامل با ادعای وایتیتی مبنی بر گوش دادن به «مردم» قرار می‌گیرد. وقتی فیلمی در گیشه شکست می‌خورد، حتی اگر مخاطبان خاصی از آن لذت برده باشند، نمی‌توان آن را موفق تلقی کرد. این عدم موفقیت تجاری، بیش از هر نقد منفی، ضربهٔ مهلکی به اعتبار یک اثر سینمایی وارد می‌کند و باعث می‌شود استودیوها در آینده ریسک کمتری برای سرمایه‌گذاری روی پروژه‌های مشابه داشته باشند.

طنز تلخ وایتیتی؛ از «جوجو ربیت» تا «کلارا و خورشید»

وایتیتی در پست اینستاگرامی خود، به نقدهای منفی احتمالی که «جوجو ربیت» نیز با آن‌ها روبرو بوده، اشاره کرده است. این در حالی است که «جوجو ربیت» با امتیاز ۸۱ درصد از منتقدان در راتن تومیتوز و استقبال گرم مخاطبان، یک موفقیت چشمگیر بود. حتی امتیاز فیلم در آی‌ام‌دی‌بی (IMDb) نیز قابل قبول است و نقدهای مثبتی از نشریات معتبری چون انترتینمنت ویکلی (Entertainment Weekly) دریافت کرده است. این مقایسه، نشان می‌دهد که شاید مشکل اصلی، در خود فیلم «کلارا و خورشید» و نحوهٔ روایت داستان آن نهفته باشد، نه صرفاً بدخواهی منتقدان. نقش‌آفرینی «جنا اورتگا» (Jenna Ortega) در نقش کلارا، یک «دوست مصنوعی» که به دنبال یافتن خانه‌ای ایده‌آل است، و تعامل او با شخصیت «جوزی» با بازی «میا ثاریا» (Mia Tharia) و مادرش «ایمی آدامز» (Amy Adams)، پتانسیل‌های دراماتیک زیادی دارد، اما گویا این پتانسیل‌ها به درستی شکوفا نشده‌اند. طنز تلخ وایتیتی در این است که او در حالی از منتقدان گلایه می‌کند که فیلمش در گیشه نیز نتوانسته موفقیتی کسب کند، گویی که هم منتقدان و هم گیشه، با او هم‌عقیده بوده‌اند.

میراث نقد؛ آیا صدای هنرمند بر صدای گیشه و منتقد می‌چربد؟

این اتفاق، بار دیگر به بحث قدیمی «هنر در برابر تجارت» دامن می‌زند. آیا یک اثر سینمایی باید صرفاً رضایت مخاطب عام و گیشه را جلب کند، یا باید معیارهای هنری و نگاه منتقدان را نیز مد نظر قرار دهد؟ وایتیتی با این حملهٔ شدید، موضعی دوگانه اتخاذ کرده است؛ از یک سو، خود را به عنوان هنرمندی مستقل معرفی می‌کند که برایش نظر مردم اهمیت دارد و از سوی دیگر، به نظر می‌رسد از عدم استقبال گیشه و نقدهای منفی نیز دلخور است. این دوگانگی، در دنیای سینمای امروز که تجاری‌سازی حرف اول را می‌زند، کاملاً قابل درک است. اما آنچه مسلم است، این است که «کلارا و خورشید» نتوانسته تعادلی میان این دو برقرار کند. فیلم در جلب نظر منتقدان ناکام بوده و در جذب مخاطب عام و فروش در گیشه نیز شکست خورده است. شاید بهتر باشد وایتیتی به جای حمله به منتقدان، به بازنگری در روند تولید و بازاریابی این پروژه بپردازد و از تجربیات تلخ آن برای پروژه‌های آینده‌اش درس بگیرد. پروژه‌های بزرگتری مانند فیلم «جنگ ستارگان» (Star Wars) که قرار بود بسازد و در نهایت «روی یخ» رفت، نشان می‌دهد که مسیر حرفه‌ای او نیز همیشه هموار نبوده است. شاید این بار، سکوت و تأمل، بهترین پاسخ به نقدهای منفی و ارقام ناامیدکنندهٔ گیشه باشد.