فرمانروایان زمان در سیاهچال ابدیت؛ بازخوانی چهار سوار آخرالزمان مارول

کالبدشکافی اسطوره در هزارتوی زمان

در تاریخچه پرفراز و نشیب «ایکس‌من» (X-Men)، مفهوم «سواران آخرالزمان» (Horsemen of Apocalypse) همواره فراتر از یک گروه آنتاگونیست ساده بوده است. آن‌ها در نگاه نخست، پیاده‌نظام‌هایی هستند که با فناوری‌های «سلستیال» (Celestial) و شست‌وشوی مغزی، به ابزارهایی برای پیشبرد اراده «ان‌صباح نور» (En Sabah Nur) یا همان «آپوکالیپس» بدل شده‌اند. اما در شماره سوم از مینی‌سریال «مقبره آپوکالیپس» (Tomb of Apocalypse)، با رویکردی متفاوت مواجه هستیم؛ جایی که نویسندگان با هوشمندی، این کهن‌الگو را نه در میدان نبرد، بلکه در جایگاه نگهبانان یک دژ تکنولوژیک و «جیب زمانی» (Temporal Pocket) بازتعریف کرده‌اند.

این بازگشت، فراتر از یک بازگشت نوستالژیک به شخصیت‌های قدیمی است. اینجا با یک «میزانسن مینی‌مالیستی» در دل فضایی بی‌زمان روبرو هستیم که در آن، مرگ دیگر پایانِ کنشگری نیست. آپوکالیپس، این معمارِ کهن‌الگوی قدرت، اکنون به جای ساختن ارتش‌های عظیم، دست به چینش یک «کلکسیون زنده» زده است؛ مجموعه‌ای از سواران که هر کدام بازتابی از یک دوره تاریخی و یک ترومای جمعی هستند. این رویکرد، امضای مؤلفِ جدیدی بر پیکره این اسطوره قدیمی می‌زند که در آن، فرم روایی بر پایه «استعاره‌های بصری» و نه صرفاً درگیری‌های فیزیکی بنا شده است.

میراث‌داران خون و جنون؛ واکاوی روان‌شناختی اعضا

نکته‌ای که «نسترن رادمنش» را در تحلیل این اثر به وجد می‌آورد، عمقِ روان‌شناختی تک‌تک این سواران است. برای نمونه، «دث» (Death)، فرزند نخست آپوکالیپس، تجسم عینی تضاد میان «کمال‌گرایی جنگجویانه» و «زوال ابدی» است. او که عمری به درازای هزاره‌ها دارد، نه تنها یک ماشین کشتار، بلکه یک شخصیت «فرهیخته و باوقار» است که ماسک‌اش، نه برای ترساندن، بلکه برای مهار یک قدرت مرگبار گازی تعبیه شده؛ استعاره‌ای درخشان از قدرتِ مهارشده‌ای که در انتظار لحظه‌ای برای فوران است.

در سوی دیگر، «دیسیموس فوریوس» (Decimus Furius) قرار دارد؛ موجودی که از دلِ اسطوره‌های رومی و تضاد طبقاتی برخاسته است. او که با تبر چهار‌لبه‌اش خشم را به دشمن تزریق می‌کند، نمادی از «خشونت ساختاری» است. تقابل او با «ولورین» (Wolverine) در این نسخه، نه یک نبرد ساده خیر و شر، بلکه برخورد دو نگاه به مفهوم «جاودانگی» است. در حالی که ولورین با رنجِ پیری و بازیابی خود دست‌وپنج نرم می‌کند، فوریوس تجسمی از قیامِ «مطرودین» است که در هزارتوی تاریخ، دوباره احیا شده‌اند.

سکوت سنگین در مقبره‌ای خارج از واقعیت

یکی از درخشان‌ترین وجوه این بازخوانی، مفهوم «جیب زمانی» است. این فضا که به مثابه یک «موزه زنده» عمل می‌کند، به شخصیت‌ها اجازه می‌دهد تا از قیدوبندهای علیتِ خطی رها شوند. «فانتوم بتس» (Phantom Bats of the Twelve Minds) که در قرن یازدهم توسط «ثور» (Thor) از پای درآمده بود، اکنون در این مقبره به دنبال تکمیل ماموریت شکست‌خورده‌اش است. این «سکوت‌های سنگین میان دیالوگ‌ها» در کمیک‌بوک، وقتی با قاب‌بندی‌های خیره‌کننده «کارلوس نیتو» (Carlos Nieto) همراه می‌شود، حس تعلیقی اکسپرسیونیستی ایجاد می‌کند.

آپوکالیپس در اینجا نه فقط یک شرور، بلکه یک «کیوریتور» است. او شخصیت‌ها را از لحظاتِ شکستِ مطلق‌شان بیرون کشیده تا در خدمتِ حفاظت از دانشِ ممنوعه خود باشند. این تغییرِ کاربری از «سواران تهاجمی» به «نگهبانان ایستا»، نشان‌دهنده بلوغِ نگاهِ نویسندگان به این فرنچایز است. دیگر نیازی به هیاهوی ویرانی نیست؛ در این مقبره، ترس از همانِ «ابهام» و «عدم قطعیت» ناشی می‌شود که در چشمان این سوارانِ احیاشده موج می‌زند.

بازگشت به اصالت در عصرِ دیجیتال

در نهایت، Tomb of Apocalypse به ما یادآوری می‌کند که «مولفینگی» در کمیک‌بوک‌های جریان اصلی، هنوز هم می‌تواند با تکیه بر «زیرمتن‌های جامعه‌شناختی» زنده بماند. وقتی «آتم رولفسون» (Autumn Rolfson) با آن پیشینه تلخ و پیچیده به چرخه بازمی‌گردد، ما با یک کاراکتر تک‌بعدی طرف نیستیم، بلکه با انسانی مواجهیم که در لایه‌هایی از «انزجار» و «وفاداری» گیر افتاده است. او که زمانی علیه آپوکالیپس شوریده بود، اکنون بخشی از همان ساختاری است که به آن نفرت می‌ورزید.

این اثر، دعوتی است به تماشای سینمایِ کاغذی؛ جایی که «قاب‌بندی‌های نقاشانه» و زبان بدنِ شخصیت‌ها در سکوتِ مقبره، بیش از هر جلوه ویژه دیجیتالی در بلاک‌باسترهای سینمایی، طنین احساسی دارند. این «سواران آخرالزمان» جدید، آینه‌ای هستند در برابرِ ما؛ آینه‌ای که نشان می‌دهد چطور «تاریخ»، «خون» و «فناوری»، در نهایت یکدیگر را در ابدیتی سرد و تاریک بازمی‌یابند.