مرزهای مسموم واقع‌گرایی؛ تعارف اکتیویژن با فاجعه ایته‌وون

تقاطع مرگ و سرگرمی؛ وقتی بازی‌های ویدیوی به حریم فجایع واقعی تجاوز می‌کنند

رسانه‌ی تعاملی همواره تلاش کرده است تا با وام‌گیری از واقعیت‌های تلخ تاریخی و سیاسی، وزنه‌ای سنگین‌تر به درام‌های خود ببخشد. اما مرز باریکی میان «روایت محیطی و لور مخفی» مبتنی بر واقع‌گرایی جنگ‌طلبانه و «سوءاستفاده‌ی تهوع‌آور از رنج انسانی» وجود دارد. پرونده‌ی جنجالی اخیر پیرامون بازی ندای وظیفه: جنگ مدرن ۴ (Call of Duty: Modern Warfare 4) بار دیگر این زخم کهنه را سر باز کرد. شرکت اکتیویژن (Activision) پس از موجی از خشم عمومی، اعتراضات خانواده‌های داغ‌دیده و ورود رسمی دولت کره جنوبی، ناچار شد سر تعظیم فرود آورد و اعتراف کند که استفاده از تصاویر واقعی فاجعه‌ی تجمع مرگبار ایته‌وون (Itaewon) خطایی نابخشودنی بوده است.

در مقیاس کلان، این صنعت سال‌هاست که تلاش می‌کند خود را به عنوان یک مدیوم هنری بالغ معرفی کند. مدیومی که می‌تواند از اتمسفر تاریک و نفس‌گیر برای انتقال دردهای بشری بهره ببرد. با این حال، استفاده از تصاویر واقعی مرگ ۱۶۰ انسان بی‌گناه در جریان ازدحام مرگبار سال ۲۰۲۲ در سئول، آن هم به عنوان پس‌زمینه‌ای برای یک تهاجم تخیلی کره‌ی شمالی، نشان‌دهنده‌ی تنزل نگاه هنری به سطح بی‌محابای جنجال‌سازی رسانه‌ای است. این سنماتیک افتتاحیه که قرار بود پیش‌درآمدی حماسی برای یک اثر اکشن باشد، به کابوسی از بی‌اخلاقی تبدیل شد که هیچ توجیهی برای سیستم عمیق بیلدسازی و ارتقای کاراکتر یا فضاسازی آن باقی نمی‌گذارد.

اعتراف زیر فشار افکار عمومی و ارکان دولتی

بیانیه‌ی رسمی منتشر شده از سوی اکتیویژن، لحنی از سر ناچاری داشت؛ بیانیه‌ای که به نقل از رسانه‌ی اینون گلوبال (Inven Global) منتشر شد و در آن آمده بود: «ما سر تعظیم در برابر همدردی عمیق و عذرخواهی از خانواده‌های داغ‌دیده فرود می‌آوریم.» با این حال، تا پیش از این واکنش انقباضی، ناشر بزرگ صنعت گیم با استدلال‌هایی چون تلاش برای ایجاد «غوطه‌وری واقع‌گرایانه» سعی داشت تا از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند. اما فشار سنگین نهادهای مدنی و به‌ویژه موضع‌گیری تند یون هو-جونگ (Yun Ho-jung)، وزیر کشور و امنیت کره جنوبی، معادلات را تغییر داد.

موضع وزارتخانه‌ی کره جنوبی کاملاً شفاف بود؛ استفاده از یک فاجعه‌ی ملی به عنوان ابزاری تجاری و سرگرمی، مصداق بارز «آسیب ثانویه» به بازماندگان است. در کشوری که هنوز زخم عمیق از دست دادن فرزندان و عزیزانش در آن کوچه تنگ ایته‌وون التیام نیافته است، تماشای تصاویر واقعی آن درد روی صفحه‌ی نمایشگر کنسول‌ها و رایانه‌های شخصی، چیزی جز هتک حرمت نیست. درهم‌تنیدگی دیالوگ‌ها و عواقب تصمیمات در جهان بازی‌ها زمانی ارزشمند است که مولفه‌های انسانی حفظ شوند، اما اینجا مرزهای اخلاق عملاً توسط ماشین سودسازی اکتیویژن لگدمال شد.

آپدیت ۱۲ نوامبر؛ پاک کردن لکه‌ی ننگ از کالبد جنگ مدرن ۴

طبق اعلام رسمی تیم توسعه‌دهنده، کات‌آمپ جنجالی طی یک بروزرسانی در تاریخ ۱۲ نوامبر (November 12th) به‌طور کامل جراحی و ویرایش خواهد شد تا تصاویر بایگانی‌شده‌ی فاجعه‌ی ایته‌وون از فایل‌های بازی پاک شوند. اکتیویژن تلاش کرده است در بیانیه‌های بعدی خود تاکید کند که هدف هرگز «توهین یا کوچک‌شمردن» هیچ فاجعه‌ی واقعی نبوده است، اما این توجیهات دیگر خریداری ندارد. جامعه‌ی گیمینگ و منتقدان مستقل مدت‌هاست هشدار می‌دهند که تنزل بازی‌های بزرگ به ابزاری برای شوک‌درمانی بصری، اصالت هنر تعاملی را زیر سوال می‌برد.

بازی‌های ویدیویی به عنوان ستون‌های اصلی فرهنگ مدرن، رسالتی فراتر از ارائه‌ی گرافیک‌های خیره‌کننده با نرخ فریم بالا یا رزولوشن 4K دارند. وقتی یک استودیوی عظیمی مثل اکتیویژن در بازبینی محتوای خود دچار چنین خطای فاحشی می‌شود، نشانگر بحران اصالت در بخش طراحی روایت است. آیا طراحان بازی دیگر توان خلق درام‌های اصیل را ندارند که برای فضاسازی تهاجم به سراغ مرگ واقعی انسان‌ها می‌روند؟ این پرسشی است که باید در اتاق‌های فکر صنعت گیم پاسخ داده شود.

درس‌های تلخ برای آینده‌ی روایت‌های تعاملی

پایان این جنجال هرچند با حذف تصاویر از طریق پچ پیش‌رو همراه است، اما لکه‌ی خاکستری آن تا همیشه بر پیشانی این اثر باقی خواهد ماند. بازی‌های نقش‌آفرینی عمیق و عناوین جنگی می‌توانند راوی جنگ، درد و بحران باشند، مشروط بر آنکه به حافظه جمعی و کرامت انسانی احترام بگذارند. وقتی خط میان مستند تاریخی و پروپاگاندهای سرگرمی‌ساز مخدوش می‌شود، هنر تعاملی به بیراهه می‌رود.

این رویداد تلخ باید زنگ خطری باشد برای تمام بازی‌سازانی که گمان می‌کنند برای ایجاد تنش روایی می‌توانند از هر ابزار نامتعارفی بهره ببرند. مخاطب امروز، به‌ویژه آن دسته از گیمرهایی که به دنبال داستان‌های عمیق، لور منسجم و اصالت هنری هستند، دیگر فریب تکنیک‌های ارزان‌قیمت جنجال‌آفرینی را نمی‌خورند. ایته‌وون درس تلخی داد؛ درسی که امیدواریم صنعت بازی‌های ویدیویی دیگر هیچ‌گاه آن را فراموش نکند.