پایانِ یک عصر؛ چرا فصل ۱۳ داستان ترسناک آمریکایی، حکمِ مرگِ این فرنچایز است؟

تله‌ای به نام نوستالژی: وقتی اتحادِ جهان‌ها به ضدِ خود تبدیل شد

در تاریخ تلویزیون، کم پیش می‌آید که یک فرنچایز پس از سال‌ها درخشش، به دستِ سازندگان خودش تا این حد مستهلک شود. «داستان ترسناک آمریکایی» (American Horror Story) که زمانی با فصل‌های «خانه قتل» (Murder House) و «تیمارستان» (Asylum) استانداردهای جدیدی برای وحشت در مدیوم تلویزیون تعریف کرده بود، حالا در وضعیتی اسفناک قرار دارد. فصل ۱۳ قرار بود یک بازگشت باشکوه به ریشه‌ها باشد؛ وعده‌ای مبنی بر پیوند زدنِ تمامِ گسست‌های رواییِ فصول گذشته. اما نتیجه چیزی جز یک «کلیف‌هنگر انتهای اپیزود» ناشیانه و فشرده نبود که بیش از آنکه ادای دین باشد، شبیه به یک کلاژِ بی‌نظم از ایده‌های سوخته عمل کرد.

تلاش برای گنجاندنِ نبردِ نهایی میان «کوردلیا» (Cordelia) و «مالوری» (Mallory) با نیروهای اهریمنی و بازگشتِ «ضد مسیح» (Antichrist) در یک بازه زمانی محدود، تنها نشان‌دهنده نبودِ یک نقشه کلان در اتاق نویسندگان است. «رایان مورفی» (Ryan Murphy) به عنوان شو رانر، بار دیگر ثابت کرد که بیش از آنکه به «آرک روایی کاراکتر در طول فصل» اهمیت دهد، شیفته‌ی شوک‌های لحظه‌ای و بصری است که در نهایت، عمقِ دراماتیک را فدایِ فرمِ پر زرق‌وبرق می‌کنند.

شکاف عمیق میان وعده و واقعیت؛ چرا فصل ۱۴ محکوم به فناست؟

بزرگترین خطای استراتژیک در پایان فصل ۱۳، بستنِ تمامی پرونده‌های باز بود. در حالی که طرفداران انتظار داشتند این فصل پلی باشد به سوی آینده و تثبیتِ یک جهان داستانی یکپارچه، سازندگان تصمیم گرفتند همه چیز را با یک پایان‌بندیِ شتاب‌زده، قیچی کنند. این رویکرد، فصل ۱۴ را در خلاء مطلق رها کرده است. وقتی تمامِ پتانسیلِ بازگشتِ کاراکترهای محبوب و حلِ گره‌های کهن در فصل ۱۳ به هدر می‌رود، فصل آینده با چه دستاویزی می‌خواهد مخاطب را پای نمایشگر نگه دارد؟

این تصمیم، عملاً فرمت آنتولوژی سریال را که زمانی نقطه‌قوت آن بود، به یک نقطه ضعف استراتژیک تبدیل کرده است. در دنیای فعلی استریمینگ، مخاطب به دنبال پیوستگی است. «بینج‌واچینگ» (Binge-watching) سریال‌هایی که هر فصل به شکلی بی‌ربط و گاهی احمقانه ریست می‌شوند، دیگر کشش سابق را ندارد. خستگی مخاطب از این فرمت، پس از افتِ فاحشِ رتبه‌بندی‌های فصل ۱۲ و ۱۳، حالا به مرحله‌ای غیرقابل بازگشت رسیده است.

درس‌های عبرت‌ناپذیر از سقوطِ «مردگان متحرک»

مقایسه AHS با «مردگان متحرک» (The Walking Dead) در این مقطع، بیش از هر زمان دیگری ملموس است. هر دو سریال به عنوان پیشگامانِ وحشتِ مدرن در تلویزیون کابلی ظهور کردند و هر دو در نهایت قربانیِ «توسعه جهان داستانی و اسپین‌آف‌ها» بدونِ داشتنِ یک هسته رواییِ قدرتمند شدند. زمانی که یک سریال از ریتم داستان‌گوییِ اپیزود به اپیزودِ استاندارد فاصله می‌گیرد و به سمتِ «کمپ» (Camp) بودنِ محض و سلیقه‌های شخصیِ نویسندگان حرکت می‌کند، نتیجه چیزی جز ریزشِ مخاطب نخواهد بود.

اگر به ساختار سه‌پرده‌ای فیلمنامه‌نویسی دقت کنیم، فصل ۱۳ حتی نتوانست یک گره‌افکنیِ دراماتیکِ درست ایجاد کند. همه چیز در یک آشفتگیِ بصری غرق شد. «دلیکیت» (Delicate) یا همان فصل ۱۲، با اقتباسِ نه‌چندان موفق از رمان «دانیل ولنتاین» (Danielle Valentine) نشان داده بود که قلمِ نویسندگانِ سریال چقدر از نبوغِ سال‌های اولیه‌اش فاصله گرفته است. فصل ۱۳ تنها این روندِ نزولی را با ابعادی بزرگ‌تر تکرار کرد.

پایانِ عصرِ طلایی؛ آینده‌ای که در هاله‌ای از ابهام است

با نگاهی به کنداکتورِ فعلیِ FX و مقایسه آن با رقبای سرسختی مانند اپل تی‌وی پلاس (Apple TV+) یا اچ‌بی‌او (HBO)، مشخص است که AHS دیگر آن برگ برنده سابق نیست. وقتی یک برندِ بزرگ، هویتِ خودش را در میانِ پیچش‌های داستانیِ بی‌دلیل گم می‌کند، دیگر نمی‌توان با تکیه بر نام‌های بزرگ یا تیم بازیگریِ تکراری، مخاطب را حفظ کرد. پایان‌بندی فصل ۱۳، در واقع تیر خلاصی بود بر پیکره‌ای که مدت‌ها بود از درون دچار پوسیدگی شده بود.

نویسندگان و شو رانرها باید بپذیرند که دورانِ طلاییِ وحشتِ تلویزیونی با اتکا به فرمول‌های قدیمی به پایان رسیده است. برای احیایِ این فرنچایز، تنها راه، خانه‌تکانی اساسی در اتاق نویسندگان و بازگشت به اصولِ اولیه‌ی «روایتِ ترسناک» است؛ نه تکرارِ خسته‌کننده‌ی تیپ‌های شخصیتی که دیگر برای هیچ‌کس جذابیت ندارند. فصل ۱۴ شاید به لحاظِ تکنیکی ساخته شود، اما از نظرِ جایگاه در تاریخ تلویزیون، احتمالاً همان‌جایی قرار خواهد گرفت که کسی دوست ندارد در آن باشد: در زباله‌دانِ خاطراتِ فراموش‌شده.