بهای سنگین یک جنگ ایدئولوژیک؛ چگونه سیاست‌گذاری خودروهای برقی به بن‌بست رسید؟

وقتی سیاست‌گذاری به جای تکنولوژی، فرمان را می‌چرخاند

در دنیای فناوری، ما معمولاً عادت داریم درباره گشتاور موتورهای الکتریکی، چگالی انرژی باتری‌های حالت‌جامد (Solid-state) و یا سرعت شارژ در ایستگاه‌های ۸۰۰ ولتی صحبت کنیم. اما گاهی اوقات، بزرگ‌ترین مانع برای پیشرفت یک گجت پیچیده، نه قوانین ترمودینامیک، بلکه لابی‌های سیاسی در راهروهای قدرت است. آنچه در ایالات متحده طی سال‌های اخیر شاهد بودیم، یک «جهش استدلالی» معکوس بود؛ جایی که خودروهای برقی (Electric Vehicles) به جای اینکه به عنوان یک ابزار هوشمند برای کاهش هزینه‌های جاری خانوار دیده شوند، به گروگان یک جنگ فرهنگی تمام‌عیار تبدیل شدند.

دونالد ترامپ و هم‌حزبی‌هایش در کنگره، با مانور روی کلیدواژه‌هایی مثل «مقابله با دستورالعمل‌های اجباری EV»، عملاً ترمز توسعه زیرساخت‌های شارژ را کشیدند. این نگاه تک‌بعدی و تقابلی، باعث شد تا بازار خودروهای برقی در آمریکا نه بر اساس تقاضای واقعی بازار و مزایای اقتصادی، بلکه بر اساس جهت‌گیری‌های سیاسی دچار نوسان شدید شود. در حالی که ما در NextIT.ir همیشه از آزادی انتخاب تکنولوژی دفاع می‌کنیم، باید بپذیریم که وقتی سیاست‌گذاری مستقیم در تحقیق و توسعه و مشوق‌های خرید دخالت می‌کند، نتیجه چیزی جز عقب‌ماندگی از کورس رقابت جهانی نخواهد بود.

توهم استقلال انرژی در عصر پمپ‌بنزین‌های گران‌قیمت

نکته طنز تلخ ماجرا اینجاست: کسانی که با شعار «حفاری کن، عزیزم، حفاری کن» (Drill, baby, drill) به دنبال استقلال انرژی بودند، حالا در وضعیتی هستیم که قیمت بنزین در روز انتخابات به بالاترین حد تاریخی خود رسیده است. وقتی استراتژی انرژی یک کشور فقط بر پایه استخراج بیشتر نفت باشد، هر تنشی در خاورمیانه یا هر نوسانی در بازار جهانی، مستقیماً جیب شهروندان را هدف قرار می‌دهد. این یعنی «هالوسینیشن» (توهم) استقلال انرژی، دقیقاً زمانی که باید خود را نشان می‌داد، رنگ باخت.

الکتریسیته، برخلاف نفت، یک کالای داخلی است. قیمت برق با جنگ‌های منطقه‌ای یا انسداد تنگه‌ها تغییر نمی‌کند. با این حال، با حذف اعتبار مالیاتی ۷۵۰۰ دلاری (Federal Clean Vehicle Tax Credit)، دولت عملاً دست مردم را از یک ابزار حفاظتی در برابر نوسانات قیمت سوخت کوتاه کرد. این یک شکست استراتژیک در حوزه «اتوماسیون و گردش کار» زندگی روزمره است؛ جایی که خانوارها مجبور شدند به جای گذار به تکنولوژی‌های پاک، همچنان به پمپ‌بنزین‌ها زنجیر شوند.

بن‌بست نوآوری؛ وقتی خودروسازان عقب‌نشینی می‌کنند

وقتی مشوق‌های مالیاتی حذف می‌شوند و استانداردهای مصرف سوخت کاهش می‌یابند، خودروسازان بزرگ (OEMs) دیگر انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری‌های پرهزینه در تحقیق و توسعه برقی ندارند. جنرال موتورز (General Motors) و فورد (Ford) در وضعیتی قرار گرفتند که باید بین سودآوری کوتاه‌مدت با موتورهای احتراق داخلی و ریسک سرمایه‌گذاری در آینده برقی یکی را انتخاب می‌کردند. وقتی دولت پیام داد که «برق» اولویت نیست، آن‌ها هم ترمز پروژه‌های تحول‌آفرین خود را کشیدند.

این عقب‌نشینی نه تنها به ضرر محیط‌زیست بود، بلکه عملاً بازار را در برابر محصولات چینی که با قیمت‌های رقابتی در حال ورود به بازارهای جهانی هستند، آسیب‌پذیر کرد. ما در حال حاضر شاهد هستیم که تکنولوژی خودروهای برقی در حال تبدیل شدن به یک کالای لوکس برای دهک‌های بالای درآمدی است، نه یک راهکار فراگیر. این یعنی شکست در مقیاس‌پذیری (Scalability) که یکی از اصول حیاتی در موفقیت هر گجت مدرنی است.

هزینه واقعی یک پیروزی سیاسی

در نهایت، باید پرسید این پیروزی در جنگ فرهنگی چه سودی برای مردم داشت؟ ترامپ و یارانش شاید توانستند با ابطال استانداردهای مصرف سوخت، در کوتاه‌مدت رضایت لابی‌های نفتی را جلب کنند، اما قیمت نهایی این «پیروزی» را رأی‌دهنده‌ای می‌پردازد که امروز در صف پمپ‌بنزین باید برای هر گالن سوخت هزینه‌ای گزاف بپردازد. این یک تست منطق چندمرحله‌ای ساده است: وقتی ابزاری را که باعث کاهش وابستگی به نفت می‌شود نابود می‌کنید، نباید از وابستگی بیشتر و هزینه‌های بالاتر تعجب کنید.

حالا که به آینده نگاه می‌کنیم، حتی اگر کنگره دوباره تغییر جهت دهد، بازگشت به آن مسیر رشد دشوار است. شکاف ایجاد شده در زیرساخت‌های شارژ و عدم اطمینان تولیدکنندگان، زمان زیادی می‌طلبد تا ترمیم شود. خودروهای برقی دیگر یک انتخاب فانتزی یا یک «فد» (Fad) لیبرالی نیستند؛ آن‌ها یک ضرورت برای پایداری اقتصاد خانواده در جهانی پر از تلاطم هستند. پیروزی در جنگ فرهنگی علیه خودروهای برقی، در واقع یک شکست بزرگ برای آزادی انتخاب تکنولوژیک بود که اثرات آن تا سال‌ها در صورت‌حساب‌های سوخت مردم باقی خواهد ماند.