تقابل یا تعامل؛ سرنوشت سرزمین میانه در چنبره استودیوهای رقیب

پارادوکس مالکیت در حماسه‌ای که مرز نمی‌شناسد

وقتی صحبت از جهانِ جی.آر.آر تالکین (J.R.R. Tolkien) به میان می‌آید، ناخودآگاه با وسعتی روبرو هستیم که فراتر از یک مدیومِ صرف است. اما در واقعیتِ صنعتِ سرگرمی، این جهانِ بیکران توسطِ دیوارهای حقوقی سفت و سختی محصور شده است. در حالی که آمازون (Amazon) با سریال «ارباب حلقه‌ها: حلقه‌های قدرت» (The Lord of the Rings: The Rings of Power) در فضای تلویزیونی یکه‌تازی می‌کند، میراثِ سینماییِ «نیو لاین سینما» (New Line Cinema) و «برادران وارنر» (Warner Bros) همچنان در دستانِ پیتر جکسون (Peter Jackson) و تیم خلاق او باقی مانده است. این شکافِ قانونی، عملاً هرگونه احتمالِ هم‌گراییِ داستانی میانِ فصل‌های سریال و پروژه‌های سینمایی پیشِ رو مانند «شکار گولوم» (The Hunt for Gollum) را به بن‌بست می‌کشاند.

پاتریک مک‌کی (Patrick McKay)، شو‌رانرِ سریال، در گفتگوهای اخیر خود به خوبی این واقعیت را تبیین کرد. او از واژه «در گفتگو بودن» (In Conversation) استفاده می‌کند؛ اصطلاحی که دقیقاً نشان‌دهنده نبودِ پیوند ساختاری است. این آثار قرار نیست به یکدیگر گره بخورند یا کلیف‌هنگرهای مشترک داشته باشند، بلکه صرفاً دو روایتِ مجزا از یک منبعِ واحد هستند که در ویترینِ بزرگِ فانتزی، کنار هم قرار می‌گیرند. این نگاهِ مک‌کی، هوشمندانه است؛ چرا که انتظاراتِ غیرمنطقیِ مخاطبان را برای دیدنِ تلاقیِ آرک‌های روایی کاراکترها در میانِ این دو مدیوم خنثی می‌کند.

استراتژی روایی در عصرِ پرش‌های زمانی

فصل سومِ «حلقه‌های قدرت» با یک پرش زمانی ۵ ساله، عملاً در حالِ بازتعریفِ ریتمِ داستان‌گوییِ خود است. این یک ریسکِ بزرگ برای اتاق نویسندگان است. در مدیومِ تلویزیون، وقتی یک سریالِ پرهزینه تصمیم می‌گیرد از «توسعه جهان داستانی» به سمتِ «تمرکز بر نقاطِ عطفِ جنگی» حرکت کند، یعنی از مرحله‌ی ساختِ جهان (World Building) عبور کرده و واردِ فازِ پرتابِ مخاطب به دلِ اکشنِ خالص شده است. این پرشِ زمانی به شو‌رانرها اجازه می‌دهد تا از شرِ حواشیِ کندِ فصل‌های پیشین خلاص شوند و مستقیم به سراغِ «جنگِ الف‌ها و سائورون» بروند.

از منظرِ تحلیلِ کنداکتور، این استراتژی آمازون برای رقابت با حجمِ عظیمِ محتوا در پلتفرم‌های استریمینگ کاملاً حیاتی است. مخاطبِ امروزِ «بینج‌واچینگ» (Binge-watching) بی‌قرار است؛ او نمی‌تواند سال‌ها منتظرِ چیدنِ قطعاتِ پازل بماند. ورود به دورانِ تاریک‌تر و جنگی‌ترِ سرزمینِ میانه، دقیقاً همان چیزی است که برای جلوگیری از «خستگی مخاطب» (Audience Fatigue) در این ژانرِ اشباع‌شده نیاز بود.

شکافِ تاریخی؛ از عصر دوم تا دورانِ شکار

یکی از ظرافت‌های مهمِ این جدایی، تفاوتِ زمانیِ بنیادین است. «حلقه‌های قدرت» در عصر دوم (Second Age) روایت می‌شود، جایی که هنوز بسیاری از قدرت‌های باستانیِ سرزمینِ میانه در حالِ شکل‌گیری یا زوال هستند. در مقابل، «شکار گولوم» به دورانِ سوم (Third Age) می‌پردازد؛ عصری که در آن سایه‌ی سائورون بر زمین گسترده شده و قهرمانانی چون آراگورن و گندالف، درگیرِ بازیِ موش و گربه با موجودی هستند که حاملِ یکی از مهم‌ترین اشیاء تاریخِ این جهان است.

این فاصله زمانیِ چند هزار ساله، بهترین توجیه برای استقلالِ کاملِ این دو پروژه است. از منظرِ آرک روایی، کاراکترهای موجود در سریالِ آمازون، درگیرِ سرنوشتِ کلِ سرزمینِ میانه هستند، در حالی که در فیلمِ جدید، تمرکز بر رویِ یک ماموریتِ خاص و محدودتر است. این تضادِ مقیاس، دقیقاً همان چیزی است که به هر دو اثر اجازه می‌دهد بدونِ اینکه تحتِ شعاعِ دیگری قرار بگیرند، هویتِ بصری و تماتیکِ خود را حفظ کنند.

میراثِ تالکین در کشاکشِ تفاسیرِ هنری

باید پذیرفت که آنچه امروز می‌بینیم، تنها نسخه‌هایی از هزاران تفسیری است که در ۷۵ سالِ اخیر بر آثارِ تالکین نوشته شده است. از نسخه‌های انیمیشنیِ دهه ۷۰ میلادی گرفته تا سه‌گانه‌ی کلاسیکِ پیتر جکسون، این جهان ثابت کرده که پتانسیلِ بازخوانیِ بی‌نهایت دارد. مک‌کی با درکِ این موضوع، به جای تلاش برای ساختنِ یک «کانن» یا خطِ زمانیِ واحد و اجباری، به دنبالِ ساختنِ اثری است که در کنارِ سایرِ آثارِ هنریِ این جهان، جایگاهِ خود را پیدا کند.

این نگاهِ «تکثرگرایانه» به اثر، برای منتقدانِ سرسختِ فانتزی بسیار جذاب است. ما نباید انتظار داشته باشیم که همه چیز در یک دایره‌المعارفِ واحدِ تصویری بگنجد. هنرِ اقتباس در تلویزیون و سینما، فراتر از وفاداریِ خط‌به‌خط به متنِ اصلی است؛ هنرِ اصلی در تواناییِ شو‌رانر برای خلقِ یک «اتمسفر» است که روحِ تالکین را در کالبدِ مدرنِ خود حفظ کند. چه با حضورِ اندی سرکیس (Andy Serkis) در مقامِ کارگردانِ فیلمِ جدید و چه با گسترشِ قلمروِ سائورون در سریال، هدفِ نهایی یک چیز است: زنده نگه داشتنِ اسطوره‌ای که هیچ‌گاه پایان نمی‌یابد.