وقتی ست روگن مسیر تاریخ سینما را عوض کرد؛ چرا کلئوپاترای اسکورسیزی نابود شد؟

سایه سیاست بر پرده نقره‌ای؛ وقتی یک کمدی جنجالی، اسکورسیزی را متوقف کرد

در دنیای غیرقابل پیش‌بینی هالیوود، گاهی اوقات یک جرقه کوچک در یک اتاق فکر، می‌تواند کل یک امپراتوری هنری را به آتش بکشد. برای طرفداران سینمای کلاسیک و حماسه‌های تاریخی، شنیدن این خبر که مارتین اسکورسیزی (Martin Scorsese) قصد داشت پروژه‌ای عظیم درباره «کلئوپاترا» با بازی آنجلینا جولی (Angelina Jolie) بسازد، به اندازه کافی شوکه‌کننده است. اما شوک اصلی وقتی وارد می‌شود که بفهمیم این اثر «وحشی» و جاه‌طلبانه، نه به دلیل کمبود بودجه یا اختلاف هنری، بلکه قربانی یک بحران ژئوپلیتیک ناشی از یک فیلم کمدی شده است.

ماجرا به سال ۲۰۱۴ و اکران فیلم «مصاحبه» (The Interview) برمی‌گردد؛ فیلمی به کارگردانی و بازیگری ست روگن (Seth Rogen) که با دستمایه قرار دادن ترور رهبر کره شمالی، کیم جونگ اون، خشم پیونگ‌یانگ را برانگیخت. این خشم به یک حمله سایبری بی‌سابقه علیه سونی پیکچرز (Sony Pictures) منجر شد که اسناد محرمانه و پروژه‌های در جریان استودیو را به باد داد. در میان این اسناد افشا شده، ردپای حماسه تاریخی اسکورسیزی گم شد و اجازه نداد این پروژه از مرحله پیش‌تولید فراتر برود.

اسکورسیزی و رویای آنجلینا جولی؛ حماسه‌ای که در نطفه خفه شد

برای درک عمق فاجعه، باید تصور کنید اسکورسیزی با آن نگاه وسواس‌گونه به جزئیات، بافت‌های تاریخی و دینامیک‌های قدرت، چگونه می‌توانست شخصیت پیچیده کلئوپاترا را بازسازی کند. اسکورسیزی در پادکست «کرافتی» (Crafty) با لحنی که هنوز رگه‌هایی از حسرت در آن موج می‌زند، فاش کرد که فیلم‌نامه آماده بود و جولی نیز برای نقش‌آفرینی در این پروژه چراغ سبز نشان داده بود. این ترکیب، پتانسیل تبدیل شدن به یکی از بزرگ‌ترین آثار سینمای قرن ۲۱ را داشت.

اما هک سونی به مثابه یک «میکس» نامتوازن عمل کرد؛ تمامی زیرساخت‌های استودیویی کلمبیا پیکچرز (Columbia Pictures) به عنوان بازوی تولیدکننده این اثر، تحت‌الشعاع افشاگری‌ها و فشارهای امنیتی قرار گرفت. اسکورسیزی با همان صراحت کلام همیشگی‌اش، ست روگن را نشانه می‌رود و می‌گوید: «آن‌ها با کیم جونگ اون شوخی کردند، او عصبانی شد و همه چیز را در کلمبیا منفجر کرد.» این جملات، تصویری عریان از شکنندگی پروژه‌های بزرگ در برابر موج‌های غیرقابل کنترل سیاسی است.

دومینوی نابودی؛ از شش خبیث تا دنیای مارول

هک سال ۲۰۱۴ سونی تنها به کلئوپاترای اسکورسیزی رحم نکرد. این رویداد، یک فاجعه زنجیره‌ای برای هالیوود بود. درو گدار (Drew Goddard) نیز پیش‌تر تایید کرده بود که پروژه جاه‌طلبانه «شش خبیث» (Sinister Six) در دنیای مرد عنکبوتی، در همان آتش سوخت. در واقع، این هک، ساختار مدیریت سونی را چنان متلاشی کرد که آن‌ها مجبور شدند استراتژی‌های کلان خود را بازنگری کنند؛ تغییری که در نهایت منجر به توافق تاریخی سونی با مارول برای ورود اسپایدرمن به دنیای سینمایی مارول (MCU) شد.

اینکه یک فیلم کمدی با بودجه متوسط، سرنوشت بلاک‌باسترهای بزرگ را تغییر دهد، نشان می‌دهد که در اکوسیستم فعلی سینما، مرز میان «هنر» و «سیاست» تا چه حد کمرنگ و پرخطر است. اسکورسیزی که همواره به دنبال پروداکشن‌های باکیفیت و تنظیم‌های دقیق در روایت است، حالا با آرامش از آن دوران یاد می‌کند، اما برای عاشقان سینما، این یک «فایل صوتی گمشده» است که هرگز فرصت شنیده شدن پیدا نکرد.

رستاخیز کلئوپاترا؛ از گال گدوت تا تردیدهای تاریخی

در حالی که پروژه اسکورسیزی در کمد تاریخ دفن شد، نام کلئوپاترا همچنان در راهروهای هالیوود می‌چرخد. سال‌هاست که نسخه‌ای با بازی گال گدوت (Gal Gadot) در دست ساخت است؛ پروژه‌ای که از همان ابتدا با انتقادات تندی درباره «سفیدنمایی» (Whitewashing) روبرو شد. این دقیقاً همان چالشی است که نسخه کلاسیک ۱۹۶۳ با بازی الیزابت تیلور نیز با آن دست‌وپنج نرم می‌کرد.

تغییر کارگردان‌ها از پتی جنکینز (Patty Jenkins) به کاری اسکوگلند (Kari Skogland)، نشان می‌دهد که ساخت یک حماسه تاریخی درباره این ملکه مصری، چقدر چالش‌برانگیز است. در مقایسه، اسکورسیزی با آن دقت نظر در انتخاب بازیگران و وسواس در بازسازی اتمسفر تاریخی، احتمالاً رویکردی بسیار متفاوت و شاید بسیار وفادارانه‌تر به ریشه‌های این شخصیت اتخاذ می‌کرد. اکنون اسکورسیزی با پروژه‌هایی نظیر «آنچه در شب رخ می‌دهد» (What Happens at Night) به مسیر خود ادامه می‌دهد، اما این زخمِ قدیمی، هنوز هم برای او و طرفدارانش، یادآور یک «چه می‌شد اگرِ» بزرگ است.