حذفِ عامدانه؛ وقتی مارول میراثِ گناهِ «رید ریچاردز» را بازپس می‌گیرد

فروپاشیِ یک تقلیل‌گراییِ تحمیلی

در دنیای کمیک‌بوک‌های جریان اصلی، «پیوستگی» (Continuity) همواره مانند یک بندبازیِ خطرناک بر فراز پرتگاهِ تناقضات است. وقتی مارول (Marvel) در سال ۲۰۱۹ با آرک داستانی «نقطه آغاز» (Point of Origin)، تلاش کرد تا بارِ مسئولیت اخلاقی را از شانه‌های «رید ریچاردز» (Reed Richards) بردارد و آن فاجعه کیهانی را به دسیسه موجودی به نام «ناظر» (Overseer) نسبت دهد، در واقع در حال تیشه زدن به ریشه درامِ شخصیت‌محورِ خود بود. به عنوان منتقدی که شیفته‌ی زیرمتن‌های روان‌شناختی است، معتقدم این تلاش برای «بی‌گناه» جلوه دادنِ رید، نه تنها یک خطای روایی، بلکه یک خیانتِ فرمی به جوهره‌ی انسانیِ چهار شگفت‌انگیز (The Fantastic Four) محسوب می‌شد.

گناهِ نخستین؛ سوختی برای موتورِ درام

هویتِ «رید ریچاردز» در ادبیاتِ کمیک، با «گناهِ بازمانده» گره خورده است. او تنها یک دانشمند نابغه نیست؛ او مردی است که در اوجِ غرورِ علمی، خانواده‌اش را به مسلخِ اشعه‌های کیهانی برد. این «خطای محاسباتی»، استعاره‌ای بصری از شکستِ عقلانیتِ مطلق در برابرِ مجهولاتِ هستی است. وقتی در شماره ۱۱ کمیک «مرد آهنی» (Iron Man)، تونی استارک (Tony Stark) با صراحتی بی‌رحمانه رید را به خاطر پرتاب خانواده‌اش به فضا سرزنش می‌کند، ما دوباره شاهدِ طنینِ سنگینِ آن سکوت‌ها و نگاه‌هایِ آکنده از شرم هستیم. این دیالوگ‌ها، فارغ از اکشنِ موجود، بازگشت به ریشه‌های اصیلِ چهار شگفت‌انگیز را نوید می‌دهند؛ جایی که مسئولیتِ فردی، سنگین‌تر از هر توجیهِ کیهانی است.

چرا تغییرِ ۲۰۱۹ در حافظه جمعی دفن شد؟

واکنشِ سردِ مخاطبان و منتقدان به داستانِ «نقطه آغاز»، نشان‌دهنده یک حقیقتِ بنیادین در سینما و ادبیاتِ دراماتیک است: مخاطب به دنبالِ قهرمانانی است که با پیامدهای تصمیماتِ خود دست‌وپنج نرم می‌کنند، نه قربانیانِ توطئه‌های بیگانه. تلاشِ مارول برای تبدیل کردنِ آن حادثه به یک «توطئه بیرونی»، عملاً عمقِ تراژیکِ «بن گریم» (Ben Grimm) و رنجِ همیشگی‌اش به عنوانِ «ثینگ» (The Thing) را بی‌اثر می‌کرد. مارول با هوشمندی، حالا این «روتکان» (Retcon) را در سایه‌ها دفن کرده است تا دوباره به آن میزانسنِ مینی‌مالیستی اما عمیقِ گناه و رستگاری بازگردد.

امضای مؤلف و بازگشت به اصالتِ رنج

در درام‌های روان‌شناختی، آنچه یک اثر را از یک سرگرمیِ صرف متمایز می‌کند، «طنین احساسی» (Emotional Resonance) است که از دلِ تضادهای درونی بیرون می‌آید. رید ریچاردز بدونِ گناهِ پرتابِ خانواده‌اش به فضا، تنها یک دانشمندِ اتوکشیده است. اما با پذیرشِ این اشتباه، او به انسانی‌ترین موجودِ دنیای مارول بدل می‌شود. حذفِ آن روتکانِ ناخوشایند، در واقع بازیابیِ «امضای مؤلف» در این فرنچایز است. مارول به درستی درک کرده که برای تداومِ حیاتِ این اسطوره‌ها، باید اجازه دهد آن‌ها با میراثِ شکست‌هایشان زندگی کنند، نه اینکه با پاک‌کن‌هایِ روایی، سعی در تطهیرِ گذشته‌شان داشته باشند.

افقِ پیشِ رو؛ آیا فاجعه تکرار می‌شود؟

اگرچه این تغییرِ ساختاری فعلاً به بایگانیِ تاریخ سپرده شده، اما سینمای مؤلف و دنیای کمیک همواره در معرضِ وسوسه‌ی تغییراتِ بزرگ هستند. با این حال، درسِ بزرگی که از این عقب‌نشینیِ مارول می‌گیریم، این است که «پیوستگی» تنها به معنایِ حفظِ وقایع نیست؛ بلکه به معنایِ حفظِ وزنِ دراماتیکِ شخصیت‌هاست. در حالی که به سمتِ «جنگ داخلی ۳» (Civil War 3) حرکت می‌کنیم، امیدوارم نویسندگانِ مارول درک کرده باشند که شکافِ میانِ تونی و رید، تنها از طریقِ اصالتِ رنج و واقع‌گراییِ انسانی‌شان است که می‌تواند مخاطب را به صندلی‌ها میخکوب کند.