تحریم آی‌مکس نتفلیکس توسط ریگال و سینمارک؛ خشم سینماداران از اکران «کلیف بوث»

سیلی محکم سینماداران به استراتژی اکران هم‌زمان نتفلیکس

تنش‌های کهنه‌کار میان غول‌های زنجیره‌ای سینما و سرویس‌های پخش آنلاین بار دیگر به نقطه‌عطف حساس و پرمسئله‌ای رسیده است. گزارش‌های اخیر نشریه ورایتی (Variety) حاکی از آن است که دو مجموعه بزرگ سینمایی یعنی ریگال سینماس (Regal Cinemas) و سینمارک (Cinemark) به طور رسمی دست رد به سینه نتفلیکس (Netflix) زده‌اند و از نمایش فیلم جدید «ماجراجویی‌های بعدی کلیف بوث» (The Further Mis-Adventures of Cliff Booth) روی پرده‌های ممتاز آی‌مکس (IMAX) خودداری کرده‌اند. این تصمیم قاطعانه درست زمانی اتخاذ شده که نتفلیکس تلاش می‌کرد مانور قدرت جدیدی را در عرصه اکران‌های بزرگ سینمایی به نمایش بگذارد.

مدیران ارشد زنجیره‌های سینمایی همواره بر حفظ «پنجره اکران اختصاصی» (Theatrical Window) تأکید دارند؛ قالبی که طبق معیارهای استاندارد هالیوود، حداقل ۴۵ تا ۹۰ روز فاصله میان اکران بر روی پرده نقره‌ای و عرضه در سرویس‌های اشتراکی را الزام‌آور می‌داند. نتفلیکس با اصرار بر مدل توزیع هیبریدی یا اکران‌های محدود چندروزه پیش از پخش سراسری، تعادل اقتصادی سینماداران را برهم زده است. رد کردن درخخواست رزرو سانس‌های IMAX برای کاراکتر محبوب «کلیف بوث»، پیام شفاف سالن‌داران به اتاق‌های فکر استریم است: «بدون پایبندی به قواعد سنتی اکران، خبری از بهترین پرده‌های سینمایی جهان نخواهد بود.»

آرک روایی کلیف بوث؛ از درخشش در تارانتینو تا توسعه جهان داستانی در استریم

شخصیت کلیف بوث با بازی خیره‌کننده براد پیت (Brad Pitt) در فیلم «روزی روزگاری در هالیوود» (Once Upon a Time in Hollywood) ساخته کوئنتین تارانتینو (Quentin Tarantino)، یکی از ماندگارترین فیگورهای سینمایی سال‌های اخیر است. ظرفیت‌های بالای این کاراکتر سبب شد تا ایده پرداختن به گذشته و ماجراجویی‌های مستقل او شکل بگیرد. با این حال، انتقال این وزن فرهنگی و سینمایی به بستر یک پلتفرم استریمینگ، حساسیت‌های فراوانی را در پی دارد. کارشناسان سینما معتقدند که ابعاد شگفت‌انگیز بصری و فضاپیمایی روایی چنین پروژه‌هایی، نیازمند تجربه غوطه‌وری در فرمت IMAX است.

تصمیم نتفلیکس برای گسترش فرانچایزها، نمونه‌ای بارز از سیاست توسعه جهان داستانی و اسپین‌آف‌ها در هالیوود امروزی است. اما برخلاف فرمت‌های سریالی که بر اساس ریتم داستان‌گویی در مدیوم تلویزیون و خلق گره‌افکنی‌های تدریجی طراحی می‌شوند، آثار سینمایی بلند به پشتیبانی قوی در گیشه وابسته هستند. محروم شدن کلیف بوث از سالن‌های سینمارک و ریگال، نه تنها ضربه‌ای مهلک به پرستیژ فنی فیلم با فرمت 4K و صدای فراگیر آی‌مکس وارد می‌سازد، بلکه شانس دیده شدن اثر در ابعاد یک رویداد بزرگ سینمایی را به شدت کاهش می‌دهد.

بحران پنجره اکران و مقاومت سالن‌های آی‌مکس در برابر نفوذ سرویس‌های اشتراکی

پلتفرم‌های استریم در سال‌های گذشته سعی کرده‌اند با پرداخت هزینه‌های گزاف به شو رانرها و فیلم‌سازان تراز اول، مرز میان سینما و تلویزیون خانگی را کم‌رنگ کنند. با این وجود، سالن‌های IMAX به عنوان سنگر نهایی سینمای اصیل باقی مانده‌اند. فناوری‌های پیشرفته تصویربرداری، نسبت‌های تصویر عریض و سیستم‌های صوتی چندکاناله آی‌مکس، تجربیاتی نیستند که بتوان آن‌ها را به سادگی روی صفحه تلویزیون یا گوشی‌های هوشمند بازسازی کرد. امتناع ریگال و سینمارک نشان می‌دهد که داراندگان این سالن‌ها حاضر نیستند اعتبار سالن‌های پرمیوم خود را فدای سیاست‌های جلب اشتراک نتفلیکس کنند.

ارزیابی اقتصادی سینماداران کاملاً ساده است: وقتی فیلمی تنها پس از چند روز یا چند هفته قرار است روی سرویس استریم قرار گیرد، تماشاگر تمایل کمتری برای پرداخت بلیت‌های گران‌قیمت IMAX نشان می‌دهد. این مسئله سبب می‌شود سالن‌های آی‌مکس که تعداد محدودی در سراسر جهان دارند، ترجیح دهند ظرفیت خود را به پروژه‌های استودیوهای سنتی هالیوود اختصاص دهند؛ پروژه‌هایی که متعهد به اکران کامل سینمایی هستند و تضمین‌کننده سودآوری طولانی‌مدت در گیشه به شمار می‌روند.

پیامدهای مالی و اعتباری تحریم ریگال و سینمارک برای غول سرخ استریم

این عقب‌نشینی اجباری در مقابل ریگال و سینمارک، استراتژی کنداکتور و برنامه‌ریزی انتشار نتفلیکس را با اختلال جدی مواجه می‌کند. نتفلیکس قصد داشت با مانور روی اکران آی‌مکس، توجه منتقدان و آکادمی‌های جوایز سینمایی را جلب کند. حالا با بسته شدن درهای دو زنجیره از بزرگ‌ترین سینماهای آمریکای شمالی، بخش عمده‌ای از مخاطبان سینما دوست از دست رفته‌اند. این تحریم رسماً نشان داد که قدرت چانه‌زنی استریم در بازار اکران فیزیکی هنوز محدودیت‌های اساسی دارد.

از سوی دیگر، این رویداد فشارها را بر روی اتاق نویسندگان و قلم شو رانر در پروژه‌های بعدی نتفلیکس افزایش می‌دهد. وقتی یک فیلم از اکران شایسته بر روی پرده عریض محروم می‌شود، بار سنگین جذابیت اثر تماماً به ساختار فیلم‌نامه و کشش روایی آن در پخش خانگی منتقل می‌گردد. اگر ساختار داستانی نتواند در همان دقایق نخستین مخاطب را مجذوب کند، خطر رها کردن فیلم توسط بیننده به شدت بالا می‌رود؛ مشکلی که آثار استریمی همواره با آن دست‌پنجره نرم می‌کنند.

آینده مبهم اسپین‌آف‌های پرهزینه؛ آیا استریم باید به مدل پخش هفتگی بازگردد؟

شکست نتفلیکس در تسخیر سالن‌های آی‌مکس برای پروژه کلیف بوث، بار دیگر کارآمدی مدل پخش یک‌باره را زیر سؤال برده است. امروزه پدیده بینج‌واچینگ و خستگی مخاطب به یکی از چالش‌های اصلی پلتفرم‌های آنلاین تبدیل شده است. فیلم‌ها و سریال‌های پرهزینه در مدل استریم، خیلی سریع پس از انتشار در حجم عظیمی از محتوا غرق می‌شوند و هیجان اولیه آن‌ها ظرف چند روز فروکش می‌کند. در مقابل، اکران موفق در سالن‌های سینما و به ویژه پرده‌های IMAX، می‌تواند ماهیت یک اثر را تا ماه‌ها در صدر اخبار رسانه‌ها نگه دارد.

شاید وقت آن رسیده باشد که سرویس‌های استریمینگ نظیر نتفلیکس، اپل تی‌وی پلاس (Apple TV+) و اچ‌بی‌او (HBO) در استراتژی‌های توزیع خود تجدیدنظر کنند. بدون همراهی زنجیره‌های بزرگ سینمایی، ساخت اسپین‌آف‌های پرهزینه سینمایی ریسک مالی بسیار بالایی خواهد داشت. در حالی که رقبایی مانند اپل با اکران‌های طولانی‌مدت سینمایی تعامل بهتری با سالن‌داران برقرار کرده‌اند، نتفلیکس برای حفظ پرستیژ آثار فاخر خود ناچار است میان «حفظ مدل اشتراکی» و «احترام به قوانین سنتی سینما» دست به انتخابی سرنوشت‌ساز بزند. در غیر این صورت، آثار بزرگی چون کلیف بوث، قربانی دوگانگی سیاست‌های مدیریتی این غول رسانه‌ای خواهند شد.