فرار بزرگ اسنپ‌چت از دادگاه؛ وقتی الگوریتم‌ها به جای سود، خسارت می‌سازند

وقتی اتاق فکر اسنپ‌چت از رویارویی با حقیقت می‌ترسد

بسیاری از ما وقتی گوشی را دست می‌گیریم، فکر می‌کنیم این ما هستیم که تصمیم می‌گیریم چه چیزی را تماشا کنیم. اما پشت پرده این اپلیکیشن‌های پرطرفدار، مهندسان و روان‌شناسانی نشسته‌اند که دقیقاً می‌دانند چطور دوپامین مغز ما را هدف بگیرند. خبر اخیر درباره اسنپ (Snap)، شرکت مادر اسنپ‌چت (Snapchat)، نشان‌دهنده یک نقطه عطف تاریخی است. ایوان اشپیگل (Evan Spiegel)، مدیرعامل اسنپ، قرار بود در دادگاهی حاضر شود که نه برای یک باگ نرم‌افزاری یا یک مشکل فنی ساده، بلکه برای «اعتیاد» و آسیب‌های روانی جدی دو نوجوان برگزار می‌شد. اما در لحظات آخر، اسنپ ترجیح داد با پرداخت مبلغی که جزئیاتش فاش نشده، از این محاکمه فرار کند.

این عقب‌نشینی تاکتیکی برای من که سال‌هاست بازار گجت‌ها و نرم‌افزارها را رصد می‌کنم، یک پیام روشن دارد: شرکت‌های بزرگ تکنولوژی از اینکه اسرار الگوریتم‌های «درگیرکننده» (Engagement-driven) آن‌ها در یک دادگاه علنی زیر ذره‌بین برود، به‌شدت هراسان‌اند. وقتی قرار است مدیرعامل یک امپراتوری دیجیتال در جایگاه شهود بنشیند، یعنی خطر افشای اسنادی وجود دارد که می‌تواند کل مدل کسب‌وکار مبتنی بر «اعتیاد کاربر» را زیر سوال ببرد. اسنپ با این مصالحه، در واقع زمان خریده است؛ اما آیا این خرید زمان می‌تواند جلوی سیل خروشان شکایت‌های مشابه را بگیرد؟

تکرار سناریوی شکست در برابر کاربران

این اولین بار نیست که پلتفرم‌های بزرگ در برابر سیل شکایت‌های مربوط به سلامت روان کم می‌آورند. پیش از این، متا (Meta)، یوتیوب (YouTube) و تیک‌تاک (TikTok) نیز در پرونده‌های مشابهی که توسط نوجوانان و خانواده‌هایشان مطرح شده بود، به توافق‌های خارج از دادگاه تن داده‌اند. نکته جالب توجه اینجاست که در یک پرونده دیگر در اوایل سال جاری، وقتی متا و یوتیوب حاضر به مصالحه نشدند و کار به رای هیئت منصفه کشید، مجبور به پرداخت ۶ میلیون دلار خسارت شدند. این رقم برای غول‌های سیلیکون ولی (Silicon Valley) شاید پول خرد باشد، اما ضربه حیثیتی آن جبران‌ناپذیر است.

این پرونده‌ها دیگر فقط درباره «استفاده بیش از حد» نیستند؛ بلکه درباره طراحی سیستم‌هایی هستند که عمداً باعث خودآزاری و افسردگی در میان نوجوانان می‌شوند. وقتی از «ارزش خرید» یک اپلیکیشن حرف می‌زنیم، معمولاً به ویژگی‌های سخت‌افزاری مثل نرخ نوسازی ۱۲۰ هرتز (120Hz) یا کیفیت دوربین اشاره می‌کنیم، اما حقیقت تلخ این است که بزرگ‌ترین هزینه‌ای که ما برای این گجت‌ها می‌پردازیم، «زمان» و «سلامت روان» ماست. شرکت‌ها می‌دانند که هرچه بیشتر در اپلیکیشن بمانیم، سود بیشتری از تبلیغات می‌برند و این همان نقطه تاریک تکنولوژی است که دادگاه‌ها اکنون به آن حمله کرده‌اند.

الگوریتم‌هایی که برای اعتیاد برنامه‌نویسی شده‌اند

بسیاری از کاربران فکر می‌کنند اسنپ‌چت فقط یک اپلیکیشن برای ارسال پیام‌های ناپدیدشونده است، اما در واقعیت، این پلتفرم یکی از پیچیده‌ترین سیستم‌های «حفظ مخاطب» را دارد. از «استریک‌های» (Streaks) روزانه که فرد را مجبور می‌کند هر روز وارد برنامه شود، تا نوتیفیکیشن‌های هدفمند، همه و همه برای این طراحی شده‌اند که کاربر را در یک حلقه بی‌پایان (Infinite Loop) گیر بیندازند. برای یک نوجوان که هنوز مهارت‌های مقابله با فشارهای اجتماعی را ندارد، این طراحی‌ها می‌تواند به یک کابوس تبدیل شود.

به عنوان کسی که سال‌هاست محصولات مختلف را بررسی می‌کند، همیشه گفته‌ام که تکنولوژی باید ابزاری برای بهبود زندگی باشد، نه زنجیری برای اسیر کردن ذهن. وقتی شرکت‌ها به جای بهبود کیفیت خدمات، روی «اعتیادآور کردن» محصول تمرکز می‌کنند، نتیجه‌اش همین دادگاه‌های پرهزینه می‌شود. متأسفانه، اکثر این شرکت‌ها هنوز هم به جای اصلاح ریشه‌ای الگوریتم‌ها، صرفاً به فکر «مدیریت بحران» و پرداخت غرامت هستند تا بتوانند به مسیر خود ادامه دهند.

آینده تاریک برای غول‌های شبکه اجتماعی

آیا این توافق‌ها باعث می‌شود اسنپ یا متا تغییر کنند؟ صادقانه بگویم، بعید است. تا زمانی که مدل درآمدی بر اساس «میزان ترافیک و ماندگاری کاربر» باشد، انگیزه‌ای برای کاهش اعتیاد وجود ندارد. با این حال، فشارهای قانونی و شکایت‌های گروهی (Class-action lawsuits) در حال تغییر دادن بازی هستند. حالا دیگر شرکت‌ها نمی‌توانند با خیال راحت پشت دیوارهای ضخیم حقوقی خود پنهان شوند و نوجوانان را به عنوان «مشتریان مصرفی» نادیده بگیرند.

برای شما که خریدار گوشی‌های میان‌رده و پرچم‌دار هستید، توصیه می‌کنم همان‌قدر که به مشخصات فنی مثل پردازنده اسنپ‌دراگون (Snapdragon) یا ظرفیت باتری اهمیت می‌دهید، به «بهداشت دیجیتال» خود نیز توجه کنید. تنظیمات حریم خصوصی و محدود کردن زمان استفاده از این اپلیکیشن‌ها در تنظیمات اندروید و iOS، بهترین راه برای مبارزه با الگوریتم‌هایی است که قصد دارند شما را به خودشان وابسته کنند. تکنولوژی باید در خدمت شما باشد، نه برعکس. این پرونده‌ها شاید در دادگاه با پول حل شوند، اما در دنیای واقعی، این شما هستید که باید با انتخاب‌های آگاهانه، کنترل زندگی‌تان را در دست بگیرید.