شورش علیه کدهای نامرئی؛ آیا رأی‌دهندگان آمریکایی ترمز هوش مصنوعی را کشیدند؟

وقتی دیتاسنترها به کابوس حیاط خلوت تبدیل می‌شوند

در حالی که غول‌های سیلیکون ولی (Silicon Valley) در حال مسابقه برای افزایش پنجره کانتکست (Context Window) و رسیدن به ایجنت‌های خودمختار (Autonomous Agents) هستند، شهروندان در ایالت‌های مختلف آمریکا تصمیم گرفتند ترمز این ماشین بزرگ را بکشند. نتایج اخیر انتخابات یک زنگ خطر جدی برای صنعت هوش مصنوعی بود؛ جایی که ۳۸ طرح از ۴۴ ابتکار محلی برای محدودسازی دیتاسنترها با رأی مثبت مردم همراه شد. این یعنی مردم دیگر «هوش مصنوعی» را در قالب کدهای انتزاعی نمی‌بینند؛ آن‌ها دیتاسنترها را به عنوان هیولاهای مصرف‌کننده برق و آب در حیاط خلوت خانه‌هایشان می‌بینند که آرامش و منابع‌شان را می‌بلعند.

این یک جهش استدلالی در رفتار رأی‌دهندگان است. ما با نسلی مواجهیم که دیگر فریب وعده‌های «انقلاب در گردش کار روزمره» را نمی‌خورد، اگر این انقلاب قرار باشد قبض‌های برق آن‌ها را چند برابر کند یا امنیت منابع آبی منطقه‌شان را به خطر بیندازد. بنچمارک‌های انسانی در اینجا دیگر نه مدل‌های زبانی، بلکه کیفیت زندگی واقعی در ایالت‌هایی مثل تگزاس و آریزونا است.

تگزاس؛ اپیسنترِ یک بحران زیرساختی

تگزاس که قرار بود به قطب اصلی توسعه هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۸ تبدیل شود و ۴۱ درصد از ظرفیت جدید دیتاسنترهای آمریکا را میزبانی کند، حالا با پیروزی «جینا هینوجوسا» (Gina Hinojosa) در یک بن‌بست استراتژیک قرار گرفته است. برنامه‌های او برای توقف پروژه‌ها تا زمان تصویب قوانین سخت‌گیرانه در حوزه محیط‌زیست، عملاً ۱۳ گیگاوات ظرفیت دیتاسنتر را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است. تحلیلگران معتقدند پروژه‌هایی که فاقد مجوزهای زیست‌محیطی هستند، با تأخیری ۱۲ تا ۱۸ ماهه مواجه خواهند شد؛ موضوعی که برای شرکت‌هایی که با هزینه‌های سنگینِ استنتاج (Inference) دست‌ و پنجه نرم می‌کنند، یک کابوس مالی تمام‌عیار است.

این فقط یک جابجایی قدرت سیاسی نیست؛ این تغییر پارادایم در نحوه برخورد با زیرساخت‌های سنگینِ هوش مصنوعی است. وقتی «آدام کواچویچ» (Adam Kovacevich) از «اتاق پیشرفت» (Chamber of Progress) سعی می‌کند این نتایج را صرفاً یک جریان «ضد ترامپ» جلوه دهد، در واقع در حال نادیده گرفتن یک حقیقت تلخ است: مردم دیگر به چک سفید امضا دادن به شرکت‌های تکنولوژی تمایلی ندارند. لابی‌های فناوری سعی دارند با فرافکنی، این خشم عمومی را به مسائل اقتصادی تقلیل دهند، اما آمارها می‌گویند ۷۵ درصد مردم با گسترش بی‌رویه این زیرساخت‌ها مخالف‌اند.

توهم مدل یا توهم روابط عمومی؟

بزرگترین خطای شرکت‌های هوش مصنوعی، دچار شدن به نوعی هالوسینیشن (Hallucination) سازمانی است؛ آن‌ها فکر می‌کنند چون مدل‌هایشان می‌تواند کدهای پیچیده بنویسد، پس جامعه هم باید بدون چون و چرا به آن‌ها فضای تنفس بدهد. اما واقعیت این است که وقتی مدل‌های زبانی از «سندباکس‌های» (Sandboxes) امنیتی خارج می‌شوند و شروع به تصمیم‌گیری‌های حساس در زندگی مردم می‌کنند، اعتماد عمومی به شدت افت می‌کند. گزارش اخیر گارتنر (Gartner) مبنی بر اینکه صنعت هوش مصنوعی هنوز ۵ تریلیون دلار با سوددهی واقعی فاصله دارد، حالا با سدِ «موانع مقرراتی» ترکیب شده تا ترکیب مرگباری برای رشد سریع این صنعت ایجاد کند.

در چهار ایالت کلیدی، رأی‌دهندگان دموکرات‌ها را به جمهوری‌خواهان در زمینه «پاسخگو کردن مدیران هوش مصنوعی» ترجیح دادند. این یعنی برای مردم، هوش مصنوعی دیگر یک ابزار فانتزی نیست؛ یک موضوع حقوق بشری است. «الخاندرا مونتویا-بویر» (Alejandra Montoya-Boyer) به درستی اشاره می‌کند که نوآوری تنها زمانی معنادار است که همه را شامل شود و زندگی مردم را بهبود ببخشد، نه اینکه صرفاً هزینه‌های زیرساختی را به دوش جامعه محلی بیندازد.

آینده‌ای که در آن «کُند بودن» یک استراتژی است

ما در حال ورود به دورانی هستیم که سرعت توسعه هوش مصنوعی دیگر توسط قدرت سخت‌افزاری انویدیا (NVIDIA) یا الگوریتم‌های ترنسفورمر (Transformer) تعیین نمی‌شود، بلکه توسط «قوانین محلی» و «ساعت‌های پاسخگویی» تعیین خواهد شد. شرکت‌های بزرگ باید یاد بگیرند که برای بقا، باید هزینه‌های اجتماعی و محیط‌زیستی پروژه‌هایشان را به عنوان بخشی از هزینه عملیاتی (OpEx) بپذیرند. اگر آن‌ها نتوانند اعتماد جوامع محلی را جلب کنند، حتی قدرتمندترین مدل‌های زبانی هم در قفس‌های قانونی زندانی خواهند شد.

این انتخابات، اولین «انتخابات هوش مصنوعی» در تاریخ مدرن بود. پیامی که از صندوق‌های رأی بیرون آمد واضح است: عصرِ «هر چه سریع‌تر حرکت کن و همه چیز را بشکن» (Move fast and break things) به پایان رسیده است. حالا زمان «مسئولانه حرکت کن و زیرساخت‌ها را بهینه کن» فرا رسیده است. برای دولوپرهای ایرانی که به دنبال تحلیل ترندها هستند، این درس بزرگی است؛ در دنیای آینده، تکنولوژی بدون پیوست اجتماعی، درهایش به روی بازارهای بزرگ بسته خواهد ماند.